poëzie

Zaïre Kriegers vertaling van ‘The Hill we Climb’ is bij vlagen eigengereid

Identiteitspolitieke argumenten wogen zwaar toen uitgeverij Meulenhoff koos voor Zaïre Krieger om The Hill we Climb te vertalen, het gedicht dat Amanda Gorman voordroeg bij de inauguratie van Joe Biden. Dinsdag verschijnt de vertaling.

Amanda Gorman draagt ‘The Hill we Climb’ voor tijdens de inauguratie van Joe Biden, de 46ste president van de Verenigde Staten,  20 januari 2021. Beeld AP
Amanda Gorman draagt ‘The Hill we Climb’ voor tijdens de inauguratie van Joe Biden, de 46ste president van de Verenigde Staten, 20 januari 2021.Beeld AP

Over één ding was iedereen het eens op donderdag 20 januari 2021: niet de oude grijsaard, maar een jonge, zwarte vrouw stal de show. Met de ogen van zo’n beetje de hele wereld op haar gericht gaf Amanda Gorman met haar The Hill we Climb een perfecte performance. Het literaire school misschien nog wel meer in hoe Gorman daar stond en sprak dan in wat ze precies zei.

‘Naar spannende vergelijkingen of ambiguïteiten is het wel even zoeken in dit gedicht’, schreef Mirjam van Hengel daags na de performance in deze krant, ‘er staat wat er staat’. De Nederlandse vertaling door Zaïre Krieger, die vanaf dinsdag in de winkels ligt, maakt dat eens te meer duidelijk. Gormans tekst is er een die het niet per se van de gedrukte vorm moet hebben.

Regels als ‘Zelfs bij grieven, groeiden we, / Zelfs bij heibel, hielden we hoop, / Zelfs verslapt, verkozen we / Altijd verbonden te zijn’ klinken met de juiste dictie uitgesproken sterker dan hoe ze in gedrukte vorm overkomen. Al moet direct worden toegegeven dat Kriegers vertaling van deze regels misschien wel mooier is dan het origineel met het grieved/grew, hurt/hoped en tired/tried.

Met Zaïre Krieger koos uitgeverij Meulenhoff opnieuw voor een dichter met weinig vertaalervaring, maar zij kan putten uit de kennis van mensen die zij om zich heen had verzameld. Die kennis zal vermoedelijk meer van taalkundige dan van inhoudelijke aard zijn geweest. Bijvoorbeeld kwesties over hoe rijm te creëren zonder aan betekenis in te boeten.

Zelf merkte Krieger over het Nederlands enigszins paradoxaal op dat het ‘een nuchtere, vervelende taal’ is, ‘alles klinkt raar en veel te pompeus en onnodig emotioneel’. Een mooi voorbeeld daarvan staat aan het begin van het gedicht waar Gorman schrijft: ‘The loss we carry, a sea we must wade.’ Krieger, meer gedragen: ‘Het verlies dat we bewaren, golven nog opwachtend.’ Daar is het juist Gorman die nuchterder klinkt.

The Hill we Climb gaat over de kracht van een natie om haar eigen verdeeldheid te overwinnen. Gorman speelt daarbij voortdurend met een Amerikaans archetype, dat van de pastorale mythe, waarbij men in harmonie op het land leeft, als in een aards paradijs. In dat paradijs werd verdeeldheid gezaaid (sow division), maar dat beeld raakt verloren in Kriegers vertaling. Dat is jammer want daarmee verdwijnt ook de verbinding met andere regels.

Bijvoorbeeld als de dichter kritiek levert op die pastorale mythe en schrijft dat het niet de blade, het zwaard of mes van een ploeg bijvoorbeeld, is waarmee verdeeldheid overwonnen wordt. Op andere momenten laat Krieger die mythe wel opduiken, bijvoorbeeld wanneer Gorman spreekt over ‘close the divide’, of in vertaling: ‘de vallei overbruggen’. Of wanneer Gorman schrijft over de democratie die wordt uitgesteld, delayed, vertaalt Krieger dat als ‘uit het veld geslagen’; een knappe oplossing.

Toen bekend werd dat Meulenhoff de vertaalrechten had bemachtigd en Marieke Lucas Rijneveld de beoogd vertaler was, ontstond een discussie waarin menig buitenliterair argument werd aangedragen. Dat vertalen een vak is met een serieuze opleiding kwam nauwelijks aan de orde. De identiteitspolitieke argumenten wogen zwaarder, ook bij de uitgever. Nu ligt er in elk geval een bij vlagen eigengereide vertaling en kan de lezer zelf bepalen of alle commotie terecht was of niet.

Meer over