fotografie

World Press Photo beleeft een topeditie, ondanks de twijfelachtige winnaar ★★★★☆

De expositie draagt duidelijk de sporen van de nieuwe koers, maar die zit de kwaliteit van de fotografie verder nergens in de weg.

Arno Haijtema
World Press Photo of the Year, van de Canadese fotograaf Amber Bracken. Anonieme kindergraven bij de Kamloops Indian Residential School, in Kamloops, British Columbia, Canada. Beeld EPA/Amber Bracken voor The New York Times
World Press Photo of the Year, van de Canadese fotograaf Amber Bracken. Anonieme kindergraven bij de Kamloops Indian Residential School, in Kamloops, British Columbia, Canada.Beeld EPA/Amber Bracken voor The New York Times

Er was best reden tot twijfel over de nieuwe koers die de (in Nederland gevestigde) organisatie van World Press Photo (WPP), de belangrijkste competitie in de fotojournalistiek ter wereld, is ingeslagen. In een dringend gevoelde noodzaak tot modernisering van deze fotowedstrijd verdeelde WPP de wereld in zes regio’s (Afrika, Azië, Europa, Noord- & Centraal-Amerika, Zuid-Amerika en Zuidoost-Azië & Oceanië), waarin afzonderlijke jury’s voor hun gebied de eerste schifting deden. Een overkoepelende jury selecteerde vervolgens nominaties voor de belangrijkste prijs: de World Press Photo of the Year.

De bange vraag was: leidt die regionalisering, gevoegd bij het verlangen van de organisatie naar meer aandacht voor diversiteit, inheemse culturen, de gevolgen van kolonisatie en klimaatcrisis, niet tot een competitie waarin ideologische kwesties het denkkader van de jury sturen en bepalen? Terwijl de foto van het jaar simpelweg de béste zou moeten zijn, geselecteerd op fotojournalistieke, in plaats van bijvoorbeeld woke overwegingen. De vorige week geopende expositie in de Amsterdamse Nieuwe Kerk moet het antwoord geven.

Anonieme graven

De toekenning van de hoofdprijs aan de Canadese fotograaf Amber Bracken stelde niet gerust. De eerste foto in de geschiedenis van WPP-hoofdprijswinnaars zonder zichtbare menselijke aanwezigheid toont een rij met kinderkleding behangen kruisen die in het Canadese British Columbia 215 anonieme graven markeren bij de Kamloops Indian Residential School. Inheemse kinderen werden op katholieke scholen als deze tot in een niet al te ver verleden gedwongen tot ‘assimilatie’ – met mentale, fysieke en seksuele mishandeling en talrijke doodslagen tot gevolg.

Brackens foto, gemaakt voor The New York Times, koppelt compositorische schoonheid en prachtige, verzadigde kleuren aan een vleugje kitsch: de regenboog die zich aftekent tegen een dreigende wolkenlucht. Cliché en dus not done noemen critici het fotograferen van een regenboog; Bracken zelf wijst op de symbolische betekenis: het verdwijnpunt van de boog markeert juist de plek van de kindergraven.

Hoewel het verfrissend is dat Bracken ongeschreven wetten aan haar laars lapt, is er op de jurykeuze toch het nodige af te dingen. De fotograaf voldoet keurig aan de door WPP vurig gewenste aandacht voor koloniale erfenis, maar de foto ontbeert de iconische kwaliteiten die hem in ons collectieve geheugen kerft. Het is heel gewaagd van de jury om zo’n verstild beeld te honoreren, maar ze had zich ook simpelweg kunnen afvragen waarom in de 67-jarige geschiedenis van WPP altijd foto’s zijn bekroond waarop wél een mens is te zien: die vormt immers bij uitstek het onderwerp van identificatie.

Zie bijvoorbeeld Konstantinos Tsakalidis’ foto van de Griekse vrouw met haar van wanhoop vertrokken gezicht en voor de borst samengebalde handen, tegen de achtergrond van de door bosbranden veroorzaakte vlammenzee op haar eiland Evia. Een horrorbeeld van de klimaatcrisis dat iederéén in de maagstreek raakt.

De Griekse Panayiota Noumidi (81) voor haar dorp, tijdens de bosbranden op haar eiland Evia, 8 augustus 2021. Beeld Konstantinos Tsakalidis/Bloomberg
De Griekse Panayiota Noumidi (81) voor haar dorp, tijdens de bosbranden op haar eiland Evia, 8 augustus 2021.Beeld Konstantinos Tsakalidis/Bloomberg

WPP is evenwel méér dan een verhoopt boegbeeld. De expositie draagt duidelijk de sporen van de nieuwe koers. De verschuiving van aandacht ten gunste van niet-westerse onderwerpen is een verademing (waardoor bijvoorbeeld de tronies van Trump, de Proud Boys en de Capitoolbestormers prijken in slechts één – overigens zeer sterke – serie, van de Canadees Louie Palu). Zo is er de zinsbegoochelende serie, bekroond tot Story of the Year, van de Australiër Matthew Abbott. Hij legde vast hoe oorspronkelijke bosbewoners in zijn land met door henzelf aangestoken, gecontroleerde branden hun (paradijselijk ogende) woonomgeving behoeden voor verwoesting door een vlammenzee, een eeuwenoude traditionele vorm van brandpreventie. Het is de optimistische pendant van de dramatische zwart-witserie van de Braziliaan Lalo de Almeida, die al jarenlang volgt hoe onder president Bolsonaro de verwoesting van de Amazone een dystopische climax beleeft.

World Press Photo Story of the Year 2022. door Matthew Abbott. Nawarddeken-ouderen zijn op zoek naar schildpadden nabij Gunbalanya, in het noorden van Australië. Beeld ANP/EPA/Matthew Abbott
World Press Photo Story of the Year 2022. door Matthew Abbott. Nawarddeken-ouderen zijn op zoek naar schildpadden nabij Gunbalanya, in het noorden van Australië.Beeld ANP/EPA/Matthew Abbott

Met minder categorieën (van 45 in de vorige editie naar 24 nu) biedt WPP meer ruimte voor diepgang en simpelweg méér foto’s per serie – enkelvoudige beelden zijn zeldzaam. De op de expositie doorgaans weinig gelukkige presentatie van videoproducties (die kijktijd van de bezoeker vraten) is geschrapt. Het zijn keuzen waarmee WPP terugkeert naar de kern van zijn bestaan: de fotografie. Behalve bij de toekenning van de hoofdprijs zit de eigentijdse agenda van de organisatie de kwaliteit van de fotografie nergens in de weg. De oogst van 2021 is over de breedte zonder twijfel fenomenaal.

Bioscoop

Bram Janssen is de enige Nederlandse winnaar die, in de categorie Stories voor de regio Azië, bij WPP werd onderscheiden. Voor persbureau AP maakte hij een melancholieke serie over een bioscoop in Kabul, die zich moet zien te verhouden tot de islamistische dwingelandij van de Taliban, die vorig jaar de macht overnamen in Afghanistan. In het halfduister van die voorlopig gesloten cinema portretteerde Janssen onder meer een operator en de directeur wier toekomst er in het vrouwvijandige land nog somberder uitziet dan die van haar mannelijke collega’s.

World Press Photo

Fotografie

★★★★☆

65ste editie, met de 128 bekroonde foto’s.

T/m 14/8, Nieuwe Kerk, Amsterdam.

Meer over