TaalgebruikWOORD VAN DE WEEK

Woord van de week: ‘dom’ is veelzijdiger dan u denkt

Dialect, jeukend jargon, straattaal of neologisme – elke week ontwaart V een opvallend woord. Zoals dom.

Noemt iemand u dom, wees dan niet gelijk beledigd. Het kan namelijk zomaar positief bedoeld zijn. In de Dikke Van Dale is ‘dom’ als bijvoeglijk naamwoord en bijwoord nog altijd ‘met weinig verstand’ of ‘van weinig verstand getuigend’, maar ‘op straat’ heeft het daarnaast een heel andere betekenis gekregen. Daar staat ‘dom’ (soms uitgesproken zoals het Engelse dumb) voor alles wat mooi en tof is. ‘Jij bent echt dom’, ‘je patta (schoen) is echt dom’ en ‘die fissa (feest) die je gaf was echt dom’ – allemaal complimenten.

Op straat hebben woorden met een negatieve connotatie wel vaker de neiging om ineens positief te worden gebruikt, zegt taalkundige Vivien Waszink, auteur van het boek Woord! – De taal van Nederhop. ‘Kijk maar naar woorden als ‘moeilijk’, ‘ziek’, ‘ill’, ‘gruwelijk’ en ‘wreed’. Overigens zijn die laatste twee inmiddels alweer hopeloos ouderwets. De straat- en jongerentaal gaat razendsnel. Zodra volwassenen bepaalde woorden overnemen, vinden jongeren ze niet meer interessant en verzinnen ze weer iets nieuws.’

Denk je net te snappen dat ‘dom’ positief is, blijkt de oorspronkelijke betekenis van het woord óók nog gewoon te gelden op straat. Dat levert soms grappige spraakverwarring op, zegt Waszink. Of het positief dan wel negatief is bedoeld, moet je uit de context afleiden, maar dat kan weleens moeilijk zijn. Op dingen is ‘dom’ makkelijker toepasbaar dan op personen, denkt Waszink, want bij een uitspraak als ‘jij bent dom’ is de negatieve associatie toch iets te sterk, maar het kán wel positief bedoeld zijn.

Dus noemt iemand u dom, kaats dan iets terug als ‘jij bent ziek’ en u zit altijd goed.

Meer over