Wilson vergast Salzburg op afstandelijk ideeënstuk

Voor het Festspielhaus in Salzburg liggen een paar dampende paardendrollen. Even gaan de gedachten terug naar de beruchte première van Thomas Bernhards Heldenplatz toen bij de ingang van het Wiener Burgtheater karrevrachten mest werden uitgestort - een protest tegen het volgens velen zo schandelijke, want Oostenrijk beschimpende stuk....

Van onze verslaggever

Hein Janssen

SALZBURG

De paardendrollen in Salzburg symboliseren slechts gezelligheid. Ze zijn afkomstig van de paarden die de vele koetsjes vol toeristen door de stad voeren. Voor het Festspielhaus wordt altijd even halt gehouden omdat het er zo mooi is. 'Ja, ja hier heeft Von Karajan nog gedirigeerd'

Afgelopen weekeinde zijn de Salzburger Festspiele begonnen en tot nu toe is er nauwelijks commotie. Het is heet en druk in de stad en het gesprek van de dag gaat niet over de nieuwe regie van Robert Wilson maar over de reddingsoperatie in de ingestorte mijn in Lassing.

Niettemin zitten alle theaters in Salzburg iedere avond vol met een tamelijk chique en kapitaalkrachtig uitziend publiek dat kennis wil nemen van de nieuwe producties die dit jaar door festivalleider Gerard Mortier zijn geprogrammeerd. Robert Wilson regisseert Büchner, Peter Zadek regisseert Brecht, Peter Sellars regisseert Messiaen en de Amerikaanse filmmaker Hal Hartley brengt deze week de wereldpremière van zijn musical Soon.

Met name deze laatste productie is voor Mortier het speerpunt van nieuw beleid: nieuwe namen, nieuwe combinaties, meer theater gemaakt door mensen van wie je dat niet zou verwachten. Maar ook meer producties die de populaire muziek combineren met dramatische kunst. 'Nee, de tijd is nog niet rijp om The Spice Girls voor Salzburg uit te nodigen', antwoordde Mortier deze week met enige ironie op een vraag of hij van de Festspiele een popfestival wil maken.

Een van de openingsvoorstellingen van de Salzburger Festspiele '98 is Dantons Dood van Georg Büchner in regie van Robert Wilson (nog tot 20 augustus te zien). Büchner schreef het stuk in 1835 toen hij 21 jaar oud was. In weerwil van zijn jeugdige leeftijd was hij toen al teleurgesteld in de mogelijkheid van de mens zijn eigen positie te veranderen.

Dantons Dood is een röntgenopname van de krochten van de Franse revolutie. Het stuk speelt zich af in 1794, het jaar waarin met man en macht geprobeerd wordt de revolutie tot een succes te maken. Büchner stelt de wispelturige levensgenieter Danton tegenover de stoïcijnse Robespierre. Beiden hebben hetzelfde doel maar geloven heilig in totaal verschillende middelen.

Het is een typisch ideeënstuk vol monologen en verhandelingen over de revolutie en over de uiteindeljke lotsbestemming van de mens. Een dramatische handeling ontbreekt nagenoeg in dit spreekstuk, dat zich meer leent voor lezen dan voor een opvoering.

Robert Wilson vond dat kennelijk geen enkel probleem. Bij Büchners taal heeft hij plaatjes gemaakt zoals we die van hem kennen. Een achterdoek dat met schuivende panelen kan veranderen in rechthoeken en vierkanten waarin het licht van koel blauw naar dieprood wisselt. Zwaar geschminkte acteurs (meestal lijkbleek) in kostuums van dof glanzende stof, die tegen die achterwand vaak niet meer dan silhouetten zijn. Op het nagenoeg lege toneel nemen zij louter poses aan.

Het zijn geen mensen, het zijn sjablonen, machines die tekst spreken en daartoe voorzien zijn van zendmicrofoons. De krachtige acteurs van het Berliner Ensemble zijn Wilsons robots geworden, wat een prestatie op zich is.

Wilsons rigide stilering irriteert ook dit keer, net als in Orlando dat hij in 1996 in Edinburgh maakte met actrice Miranda Richardson, en net als in de 'artmusical' Time Rocker op muziek van Lou Reed. Büchners tekst is echter zo sterk dat de taal door de snobistische esthetiek heen overwint. Ogen dicht - oren open, dat is het devies bij deze Dantons Dood, en af en toe kijken naar die fantastische Martin Wuttke, de steracteur uit Berlijn die Danton speelt en zich bewonderenswaardig uit het regieconcept heeft weten los te scheuren.

Na afloop riep één toeschouwer 'Boeh', gevolgd door één andere toeschouwer die 'Bravo' riep. Het zijn de rituelen die bij dit festival horen. Een voorstelling als Dantons Dood roept echter geen enkele controverse op. Het is een kille, technisch hoogwaardige en dus afstandelijke productie die verstandelijk respect afdwingt maar geen beroep doet op dieper liggende gevoelens.

Sachertorte eten in een Salzburger Konditorei is bij Dantons Dood vergeleken een bloedstollend avontuur.

Meer over