Boekrecensie

Willemijn van Dijk kleurt het leven van de rebelse prinses Marianne in met haar verbeelding ★★★☆☆

Willemijn van Dijk schetst een overtuigend portret van de eigenzinnige prinses Marianne, die met haar minnaar naar Rome vertrok. Het boek bevat een paar schoonheidsfoutjes.

Lotte Jensen
Willemijn van Dijk Beeld Ruud Pos
Willemijn van DijkBeeld Ruud Pos

Marianne van Oranje-Nassau ligt begraven in het Duitse plaatsje Erbach, en niet bij haar familie in Delft. Daarvoor was de schande te groot. Deze dochter van koning Willem I verliet haar overspelige man en kinderen en vluchtte met haar minnaar, Johannes van Rossum, naar Italië. In 1883, toen Marianne stierf, werd ze begraven bij Johannes, die tien jaar eerder was gestorven. De herinnering aan deze schandvlek werd zorgvuldig uitgewist door latere generaties: de kinderen van Marianne lieten een nieuwe grafsteen maken zonder zijn naam.

Willemijn van Dijk, die zich in haar eerdere werk op de Klassieke Oudheid richtte, schreef een biografische roman over het leven en de schandalen rondom prinses Marianne. Van Dijk geeft ruiterlijk toe dat ze ‘verzonnen waarheden’ vertelt: aan haar verhaal ligt weliswaar gedegen bronnenonderzoek ten grondslag, maar ze heeft haar verbeeldingskracht gebruikt om een typisch 19de-eeuwse sfeer te creëren en het gevoelsleven van de personages in te kleuren.

Toegegeven: het is even wennen om te lezen hoe vader Willem en Marianne elkaar liefdevol toespreken (‘Geen zorgen, papillon’), hoe het overspelige paar hartstochtelijk de liefde bedrijft en hoe Marianne en haar schoonzus Anna Paulowna staan te kijven tijdens de uitvaart van Willem I. Maar het werkt. Wie deze geromantiseerde wereld betreedt, krijgt een levendig beeld van een van de meest onconventionele en intrigerende leden van het Nederlandse koningshuis.

Ontsnapt naar Rome

Prinses Marianne komt op 9 mei 1810 in Berlijn ter wereld, waar haar ouders op dat moment in ballingschap verblijven. Nadat Napoleon is verslagen, keert ze met haar moeder terug naar Den Haag. Op haar 20ste trouwt ze met haar volle neef Albert van Pruisen, met wie ze zich vestigt in Berlijn. Doodongelukkig is ze daar. Haar man, die in het Pruisische leger dient, is een schuinsmarcheerder en heeft losse handjes. Ze krijgen vijf kinderen, van wie er twee jong sterven.

Marianne wil niets liever dan uit haar gevangenis ontsnappen. Op een dag zet ze de stap naar de vrijheid met haar minnaar Johannes, die als secretaris voor haar vader heeft gewerkt. De roddelpers draait op volle toeren, maar zij is vastbesloten haar leven te wijden aan haar passies: de kunsten en de literatuur. In Rome groeit ze uit tot de spil van een vrijzinnige culturele salon, waarvan bijvoorbeeld ook de schilders Cornelis en Jan Adam Kruseman deel uitmaken. Ze krijgt tot haar verdriet geen toestemming om te scheiden; de Oranjes proberen het schandaal onder de pet te houden door de echtgenote van Johannes zwijggeld toe te stoppen.

Wanneer Marianne zwanger wordt van Johannes, levert dat nieuwe problemen op. Hun bastaardzoon verblijft de eerste jaren op Sicilië, maar later gaan ze tegen alle conventies als gezin samenwonen in een oud landhuis aan de oevers van de Rijn. Op Eerste Kerstdag 1861 sterft hun zoon aan roodvonk en is Marianne ontroostbaar. Twaalf jaar later sterft ook haar geliefde Johannes aan de tering.

Schoonheidsfoutjes

Van Dijk beschrijft dit alles met verve en inlevingsvermogen. Er zitten wat schoonheidsfoutjes in: de beeldhouwers Thorvaldsen en Byström zijn respectievelijk Deens en Zweeds (en niet andersom). Ook lijkt het onwaarschijnlijk dat Marianne verzen van Shakespeare paraat had in een tijd dat deze Engelse dichter nauwelijks in Nederland werd gelezen. Verder had ik graag meer gelezen over Mariannes kinderen: hoe was het voor de prinses om haar eigen kinderen nauwelijks te zien? En wat dreef de kinderen om de grafsteen van hun moeder te laten vervangen?

Een dramaturg of regisseur van een Netflix-serie had daar wel raad mee geweten, maar Van Dijk opereert binnen de kaders van wat de historische bronnen prijsgeven. Des te overtuigender is haar portret van deze heldhaftige prinses, die uit het knellende keurslijf van een gedwongen huwelijk weet los te breken. Ze betaalde er een hoge prijs voor, maar dwong ook respect af. Niet voor niets had koningin Wilhelmina op haar werkkamer een portret van Marianne hangen.

Willemijn van Dijk: De Italiaanse prinses – Het rusteloze leven van Marianne Van Oranje-Nassau. Ambo Anthos; 320 pagina’; € 22,90.

null Beeld Ambo Anthos
Beeld Ambo Anthos
Meer over