Wij zijn hier, op het toneel

Een bekende groep uitgeprocedeerden maakt theater over de asielbureaucratie. 'Ze zijn wanhopig, maar ze vechten.'

Repetitie voor Labyrinth. Beeld Cigdem Yuksel
Repetitie voor Labyrinth.Beeld Cigdem Yuksel

Ilhaam Awees staat voor de tweede keer in ruim een half jaar op het podium. De uitgeprocedeerde vluchtelinge speelt dit keer een advocate. Ze kan haar cliënten niet helpen aan een verblijfsvergunning en dus moeten die doorlopen, op naar de volgende kamer in het bureaucratische doolhof van het Nederlandse asielbeleid.

Labyrinth heet de voorstelling die hier in het 'Vluchtgebouw' in Amsterdam-West, net buiten de Ring, wordt gerepeteerd. In het gekraakte pand zijn met lakens aan het systeemplafond 'verhoorkamers' gemaakt, van instanties als de immigratiedienst IND, het detentiecentrum en de Dienst Terugkeer en Vertrek.

In het Vluchtgebouw hebben ongeveer honderd uitgeprocedeerden hun toevlucht gezocht. Het is een van de vier locaties waar de vluchtelingen verblijven die actievoeren onder de naam 'Wij Zijn Hier'. Amsterdam telt naar schatting vijf- tot tienduizend illegalen, van wie de meesten proberen zo onzichtbaar mogelijk te zijn. Maar 'Wij Zijn Hier' doet sinds een paar jaar precies het omgekeerde.

Tijdens het Holland Festival vorige zomer speelde Ilhaam Awees zichzelf al in Die Schutzbefohlenen, geschreven door de Oostenrijkse schrijfster Elfriede Jelinek. Ook die voorstelling ging over de positie van uitgeprocedeerden die niet kunnen terugkeren naar hun land van herkomst. Beide stukken worden geregisseerd door de Duitse theatermaker Nicolas Stemann.

Het script van Labyrinth is door de vluchtelingen zelf geschreven, op basis van hun eigen ervaringen. 'Hiermee hoop ik ons verhaal naar buiten te brengen', zegt Awees. 'We kunnen niet terug. Ik hoop dat mensen ons helpen.'

Stemann (46), een veelgeprezen regisseur, prijst de kracht van de vluchtelingen. 'Ze verkeren in een wanhopige situatie, maar ze vechten. Hun kracht wil ik overbrengen op toneel.'

De regisseur wil de toeschouwer confronteren met een probleem dat veel mensen volgens hem liever niet zien. 'De prijs voor vrede en rijkdom in Europa is dat onze grenzen dodelijk zijn. Geld en goederen mogen vrij over de wereld gaan, maar mensen niet. We zien aan deze vluchtelingen dat het systeem niet langer werkt.'

Verwacht Stemann niet dat vooral gelijkgestemden naar de voorstelling komen? 'Misschien is het moeilijk om Geert Wilders-stemmers de ogen te openen, maar ook niet-PVV-aanhangers keren zich liever van deze problemen af. Het belangrijkste is dat deze mensen zichtbaar worden. Ik zie het als mijn plicht hen daarbij te helpen.'

Labyrinth, t/m 24-1, Frascati Amsterdam, in Out of State, programma over illegalen.

Meer over