WELBESPRAAKTE VAMPIER

Het leven van Truman Capote lijkt soms meer fictie dan werkelijkheid. De film Capote beperkt zich tot de periode waarin de journalist een moord op het platteland reconstrueert - met In Cold Blood als resultaat....

Philip Seymour Hoffman hoeft geen seconde na te denken. Het grootstewapen van de schrijver en journalist Truman Capote was zijn allesverslindende blik. 'Hij keek mensen recht in de ogen als hij iets van henwilde horen. Het hoofd ging dan in een merkwaardige knik, en alle aandachtwerd resoluut opgeëist. Zo van: jij bent nu even helemaal van mij.'

Maandenlang bestudeerde Hoffman de manieren en gewoonten van Capote voorde vertolking van de schrijver in de gelijknamige film, die hem twee wekengeleden de Oscar voor beste mannelijke hoofdrol opleverde. De lof die delaureaat kreeg toebedeeld, richtte zich vooral op de gelijkenis tussen deacteur en de echte Truman Capote - iets waaraan de acteur kort na dewereldpremière, afgelopen najaar in Toronto, weinig woorden vuil wenst temaken. Natuurlijk - het was zoeken naar die typerende, hoge stem waarmeeCapote zijn zelfvoldane anekdotes ontvouwde. Ook heeft Hoffman veel moetenuitproberen voordat hij zich de nuffige gesticulatie had eigen gemaaktwaarmee Capote zich in de jaren zestig door de New Yorkse society bewoog.Maar die blik - díe was met afstand het moeilijkst onder de knie tekrijgen. Vanwege het onnatuurlijke, onconventionele karakter ervan. 'Hijzag mensen als zijn materiaal. Als hij iemand aansprak, dan wilde hij diepersoon helemaal hebben. Daar hoorde die blik bij. Hij drong met zijn ogenandermans wereld binnen. Zonder zich af te vragen of dat misschienonbeleefd was, of opdringerig. Dat waren in zijn systeem nutteloze vragendie alleen maar ophouden.'

Het leven van Truman Capote (1924-1984) staat zo bol van de pieken ende dalen dat het meer als fictie oogt dan als een werkelijk gebeurdegeschiedenis. De schrijver van Breakfast at Tiffany's lijkt zo weggelopenuit een toneelstuk van Eugene O'Neill, of Tennessee Williams, uit een dramawaarin de onthechte protagonist een grote vlucht omhoog maakt, hoogmoedigwordt, en uiteindelijk met een dodelijke smak op de aarde wordtteruggeworpen.

De hoofdstukken in dat drama? De geboorte in New Orleans, als zoon vaneen zestienjarige schoonheidskoningin. Uitbesteed aan familieleden. Dereünie met zijn moeder in New York. Schoolverlater op zijn zeventiende.Openlijk homoseksueel. Stagiair en later sterreporter van The New Yorker.Held van de jetset én van de culturele elite. Successchrijver. Fantast.Dwangneuroot. Dood op 59-jarige leeftijd, na een overdosis pillen.

'Een klassieke tragedie', concludeert Hoffman droogjes, 'een eigentijdsemythe, goed opgebouwd, vol pikante details, met een einde doordrenkt vantristesse.'

Het curriculum vitae van Capote heeft al vanaf de jaren zestigregisseurs, schrijvers en theatermakers geïnspireerd tot het maken vanfilms (Truman Capote's A Christmas Memory en de volgend jaar in debioscopen komende productie Infamous), documentaires (A Visit with TrumanCapote), toneelstukken (zoals de bekroonde solovoorstelling Tru), boeken(Capote: A Biography) en zelfs een stripboek (Capote in Kansas: A DrawnNovel).

Toch wilden Hoffman, regisseur Bennett Miller en scenarioschrijver DanFutterman - al ruim 20 jaar boezemvienden - ook hun verhaal over Capotedoen. Een verhaal dat nu eens niet gaat over zijn excentrieke kant en hetnarcisme, de vlijmscherpe observaties, de ongebreidelde hang naar aandacht,of de roemruchte scheldpartijen in talkshows. Nee - het verhaal van dezefilm concentreert zich alleen op wat er tussen 1959 en 1965 gebeurde. Dejaren waarin de schrijver zich vastbijt in een moordzaak in Kansas om daaruiteindelijk In Cold Blood over te schrijven, het meesterwerk dat eeninternationale bestseller wordt en meteen ook zijn allerlaatste roman -Capote heeft na In Cold Blood nooit meer werk van langere adem afgerond.

In de film van Miller, Hoffman en Futterman - die voor vijf Oscars werdgenomineerd - is te zien hoe Truman Capote vastberaden een berichtjeuitknipt dat op pagina 39 van The New York Times staat. In de editie van16 november 1959 wordt gemeld dat het boerengezin Clutter - vader is 48jaar, moeder 45, dochter Bonnie 16, zoon Keyson 15 - in hun eigen huis, opeen zaterdagnacht, de dood zijn ingejaagd. Vader en zoon werdenvastgebonden in de kelder teruggevonden, de vrouwen lagen in hun bed.Zonder pardon afgeslacht. Een kogel door het hoofd. Bij de vader was ookde keel doorgesneden.

Capote herkent in die pikzwarte feiten de pijlers van een literaireexpeditie. Het nieuwsstukje over de viervoudige moord (de buit bedroeg 27dollar plus een radio) vormt het uitgangspunt van wat de eerste 'non-fictieroman' uit de literatuur zal worden, een boek waarmee Capote voor eens envoor altijd duidelijk maakt dat het echte leven net zo boeiend, gelaagd encomplex in elkaar steekt als een verhaal dat voortkomt uit de fantasie vaneen schrijver.

Wat maakt de slachtpartij ten huize van de Clutters los in het vredigedorpje op het platteland van Kansas? Dat is de basisvraag van Capote'splan. De redactie van The New Yorker, waar Capote na het succes vanBreakfast at Tiffany's zeer gezien is, geeft hem een vrijbrief. Hij kanbeginnen met het dossieronderzoek, de vraaggesprekken en de reportages -een periode die later slechts de opmaat bleek van een zes jaar durendgevecht met de typemachine.

Capote vindt na aankomst in Holcomb, het dorp van de moord, weinigaansluiting, ook al wordt hij geassisteerd door zijn jeugdvriendin HarperLee, die na het verblijf in Kansas een Pulitzer Prize zou krijgen voor haarroman To Kill A Mockingbird. De gelovige gemeenschap ziet deonderzoeksjournalist als een typisch voorbeeld van stedelijke arrogantie,en dan is hij nog een nicht ook, met zo'n felgekleurde shawl die achter hemaanwappert als hij het Hartman's Café komt binnenstormen. De vreemde vogeluit New York laat zich door de provinciale nukkigheid niet uit het veldslaan. Hij besluit zijn kans af te wachten.

Die komt vijf weken na de misdaad, als hij met Harper Lee wordtuitgenodigd voor het kerstdiner bij Cliff en Dolores Hope, een geletterdechtpaar tegen wie de inwoners van het dorp hoog opkijken. Capote drinktzich die avond klem en vertelt honderduit over zijn bekende vrienden enkennissen. Zijn sappige verhalen en roddels vinden daags na het diner hunweg in de gemeenschap. Zijn status van arrogante intellectueel verandertspoorslags in die van een invloedrijk causeur, iemand die met JackieKennedy aan de chardonnay zit, met Audrey Hepburn feestjes afloopt en metMarilyn Monroe smoest over de mannen met wie zij het bed deelt.

Vanaf dat moment is Capote welkom, en kan het werk echt beginnen.Talloze gesprekken volgen, met alles en iedereen die ook maar iets met demoord te maken hebben. Hoffman: 'Dat moment luidt ook zijn ondergang in.Het wordt al snel te donker allemaal, te gecompliceerd. Alles gaat schuivenwanneer hij met de opgepakte moordenaars contact krijgt en met een van heneen innige band opbouwt. Hij ondervindt dat iemand die zo'n brute daadpleegt niet echt verschilt van hem of vele anderen. En hij herkent zijneigen kinderjaren in de verwaarloosde jeugd van Perry Smith, een van demoordenaars. Perry heeft alleen maar de verkeerde deur gekozen', plachtTruman daarover te zeggen.'

Het is niet alleen die vaststelling die Capote's geest in gijzelingneemt. Zijn gewetensnood groeit gestaag tijdens de interviewsessies metSmith - gesprekken die Capote niet opnam, en waarvan hij evenminaantekeningen maakte omdat hij zou beschikken over een feilloos geheugen.Hij raakt vergroeid met zijn onderwerp, en beseft tegelijk dat zijn ambitieom een roman te schrijven niet strookt met wat Smith over de moordzaak naarbuiten wil brengen.

Als Smith hoort dat Capote's boek In Cold Blood gaat heten, voelt hijzich verraden. Zodra de schrijver weer in de gevangenis op bezoek komt,beklaagt hij zich erover. Capote wuift de bezwaren weg en liegt hem voordat In Cold Blood een werktitel is, bedacht door de uitgever om extraaandacht te krijgen.

Draaien, manipuleren en mensen met geveinsde genegenheid totontboezemingen verleiden - dat is wat Capote doet om zijn ideale roman rondte krijgen. Een welbespraakte vampier is hij, die andermans intimiteitentot de zijne maakt. Een manipulator ook, die omwille van een paar mooiealinea's toekijkt hoe Smith en diens kompaan Richard Hickock in de dodencelhun laatste adem uitstoten.

'Hij kon niet weten dat hij de slechteriken in zijn verhaal ook echt zouzien hangen', zegt Hoffman. 'Ik denk dat hij, zoals zoveel journalisten,werd gedreven door de wens om te scoren. Daarom was hij in eerste instantietegen de voltrekking van het doodvonnis. Hij had Smith en Hickock in dietijd gewoon nodig.

'Dat veranderde toen hij alles van hen wist wat hij wilde weten. Toenbegon hij in te zien dat hij geen ontknoping voor zijn verhaal had zolanger geen uitsluitsel was over de uitvoering van het doodvonnis: ophangingof levenslang. En hij wist: de doodstraf zou voor zijn roman geen slechteinde zijn.'

In het scenario van Dan Futterman wordt niet getoond dat na het uitkomenvan In Cold Blood de verontwaardiging over Capote's houding ten aanzien vande moordenaars groot was. Waarom had de schrijver zijn invloedrijkevriendenkring niet aangesproken om te voorkomen dat zijn helden de stropkregen?

Hoffman: 'Smith en Hickock hebben het gezin afgemaakt, niet Capote. Hijis daar niet verantwoordelijk voor. Net zoals hij dat niet is voor de strafdie ze hebben gekregen.'

De film is ook een botsing van twee werelden: het veilige bestaan vande Clutters en de teleurgestelde, vertrapte onderkant van de maatschappij.'In die zin is er een parallel met wat er nu aan de hand is. Zoals Holcombzijn onschuld verloor na de moord in het dorp, zo verloren de VerenigdeStaten hun onschuld na de aanslagen in 2001. '

Voor Capote was het verlies van de onschuld op de lange termijn fataal.Zijn poging 'de grootste levende schrijver van Amerika' te zijn - hijomschreef zichzelf steevast met die woorden - vroeg zoveel van zijn lichaamen geest dat hij eindigde als een wrak. 'Het heeft me geraakt tot in hetmerg van mijn botten', zei hij in een interview enkele jaren voor zijndood. 'Het heeft me bijna vermoord. Op een bepaalde manier heeft het mezelfs vermoord.'

In Capote vormen ambitie en emotie een giftig mengsel. Wat Capoteoverkwam, is de fnuikende bijwerking van het parasitaire karakter van dejournalistiek en de kunst. Alles staat in het teken van het verhaal, hetboek, het schilderij of de podiumprestatie. Alles moet wijken.

Hoffman: 'Uiteindelijk is elk leven doordesemd van effectbejag. WatTruman in het groot deed, doet ieder mens in het klein: de waarheidbijsturen totdat hij past in de door jou geconstrueerde visie op dewerkelijkheid. Ik loop zo weg, en denk: aardig gesprek. Jij loopt zo weg,en denkt: saaie bedoening. De vraag is: wie heeft er gelijk? Wie heeft wiegemanipuleerd?'

Meer over