DagboekHeimito von Doderer (1896-1966)

Wehrmachtsoldaat voelt zich verloren in Rusland

Erik van den Berg deelt dagelijks een opmerkelijk fragment uit zijn verzameling historische dagboeken.

Heimito von Doderer, circa 1955. Beeld Getty
Heimito von Doderer, circa 1955.Beeld Getty

Koersk, 5 oktober 1942

Mijn uitzicht is grondig veranderd. Voorheen keek ik uit op steegjes, in het intieme, bleekgroene en -witte van het Russische dorpsleven. Maar sinds juli heb ik drie weken met mijn legeronderdeel in het bos gebivakkeerd, om daarna hier te belanden.

De situatie herinnert mij aan mijn atelier in Döbling: ik word geconfronteerd met een uitzicht waar ik onmogelijk tegen op kan. Haast terloops bedenk ik, dat je iets dergelijks ook over het leven in het algemeen kunt zeggen.

Koersk is buitengewoon, de locatie is buitengewoon, buiten het gewone: alles strekt zich hier naar alle richtingen uit. Zodra de avondschemering als een nevel komt opzetten, krijgt alles het aanzien van zaagtanden, als in de siërra, onregelmatig getand.

Tegenover mij, iets links van mijn schrijfbureau, gaat de zon onder. Mijn kamer vult zich met de glans van roodgouden tapijten, die over de wanden en lambrisering vloeien.

Nee, mijn schrijfwerk gaat vandaag dat van een dagboek niet te boven. Kon het maar iets laten doorklinken van de weidse ruimte, die het nu niet vat!

Een herfst, zoals die op de ouderlijke boerenstee in Neder-Oostenrijk; een herfst die aan mij hangt als een grote, wit opbollende vlag, die zich wil ontvouwen, en die mijn krachten te ­boven gaat: ik hang als een vlag aan de mast en roer mij zwakjes.

Heimito von Doderer (1896-1966), Oostenrijkse schrijver, Wehrmacht-soldaat in de Tweede Wereldoorlog. Ingekort fragment uit Tangenten. Biederstein, 1964.

Meer over