BeschouwingOudejaarsconferences

Wat zijn de beste oudejaarsconferences van 2019?

Beeld Krista van der Niet

Wat bakken de cabaretiers van protestjaar 2019? Claudia de Breij is fel op haar best, Freek de Jonge zoekt naar het grotere verband en Martijn Koning houdt het in zijn eerste oudejaarsconference vooral gezellig.

Claudia de Breij – Oudejaars 2019

Rode draad 

In haar tweede oudejaarsconference duidt Claudia de Breij 2019 als ‘het jaar van de democratie’. Een democratie moet je onderhouden, anders komt de betonrot erin, bepleit ze onder meer aan de hand van de Brexit, Trump en een persoonlijk verhaal over haar vader als lokaal politicus bij de gemeente Hagestein.

Lachfactor 

De Breij is scherp en laat knap het hele nieuwsjaar passeren, van het boerkaverbod en de Oranje Leeuwinnen tot aan spitzenkandidat Frans Timmermans. Haar verhaal is inhoudelijk zo sterk en doorwrocht dat het soms ten koste gaat van de lach, maar daarvoor vindt ze haar boodschap te belangrijk: dat is dan maar even zo.

Protest 

‘Leuk hè, dat het demonstreren weer terug is?’, zei De Breij al in de Volkskrant. ‘Ik zie mijn oudejaars ook als een vorm van demonstreren.’ Ze noemde het de felste voorstelling die ze ooit heeft gemaakt. Vooral als ze uitgebreid stilstaat bij 100 jaar vrouwenkiesrecht maakt ze zich kwaad, en zodra het gaat over de hernieuwde discussie over abortus geeft ze echt vuur. ‘Is dit de oudejaarsconference van 2019 of 1959?’

Prominent doelwit 

Wybren van Haga. Klaas Dijkhoff. Wybren van Haga. Kees van der Staaij die met zijn Nashville-verklaring een goede dienst voor haar seksleven bewees, en andere (cultuur)christenen die kerk en staat maar niet weten te scheiden. Wybren van Haga.

Muzikaliteit 

Een van de liedjes waarmee De Breij van het grote nieuws naar de grote gevoelens van alledag beweegt, bracht ze afgelopen maand al uit: Blijf je nog een jaar. Ook de andere nummers zijn overwegend aan de Mag ik dan bij jou-erige kant: een beetje huilen voor wie ze ermee raakt, een beetje ergeren voor wie haar teksten al gauw te sentimenteel vindt.

Conclusie 

Traditioneel, alles erop en eraan, en minstens zo goed als haar eerste oudejaarsconference in 2016. Claudia de Breij is op haar best als ze op haar felst is.

27/11, Stadsschouwburg, Utrecht. Tournee t/m 31/12. 31/12 om 22.20 uur live op NPO 1.

Martijn Koning – Oudejaars 2019

Rode draad 

Geen Guido Weijers dit keer, maar de eerste oudejaarsconference van stand-upcomedian Martijn Koning op RTL 4. Hij zoeft op zijn Martijn Konings door het complete jaar heen: van de hak op de tak, van de grap op de grap, zonder verder veel aan het gebeurde op te hangen.

Lachfactor 

Hoog, zeker ook als het publiek eraan te pas komt. Er is amper een grote nieuws- of achterklapgebeurtenis waar Koning géén raad mee weet: de Brexit, Brazes, Wesley Sneijder die zichzelf terugvond op het dak van andermans auto, de eikenprocessierups, Maarten van der Weijden en die ene vraag die Thierry Baudet aan Mark Rutte stelde: ‘Wanneer heeft u voor het laatst gehuild?’ Halverwege neemt Koning een persoonlijke afslag, als hij vertelt over de dingen die hém in 2019 aan het huilen maakten.

Protest 

Een paar spannende uithalen kunnen ervoor zorgen dat er gevoelsmatig net wat meer op het spel staat dan een gezellige laatste avond van het jaar. Koning ziet van elk protest de humor in, maar zelf fokt hij zich nergens echt over op.

Prominent doelwit 

Het lid van Marco Kroon krijgt een veeg. En Martien Meiland, die ook. Maar niemand is langdurig de lul.

Muzikaliteit 

Geen muziek in deze stand-upconference.

Conclusie 

Er valt echt wat te kiezen op Oudejaarsavond: waar Claudia de Breij haar plek gebruikt om zich eens stevig uit te spreken, richt Martijn Koning zich helemaal op de grappen en legt hij liever nog even uit waarom condooms kopen met de jaren leuker wordt. Allebei goed.

14/12, Parktheater, Eindhoven. Tournee t/m 29/12. 31/12 om 20.30 uur op RTL 4.

Jeroen van Merwijk – Was volgend jaar maar vast voorbij

Rode draad 

Goed idee van Jeroen van Merwijk: hij gaat ons de eerste ‘geheel gezongen Oudejaarsconference’ laten horen. In 2019 heeft Van Merwijk elke dag een nieuwe liedtekst geschreven en online gezet; in zijn conference zal hij de beste liedjes zingen. Hij vinkt met zijn show alle vintage oudejaarsvakjes af: hete hangijzers (klimaat, de Brexit, #MeToo), een meezinger ‘à la Wim Kan’, het woord van het jaar (‘nekveldocent’), een moment voor de doden en een bemoedigend slotnummer.

Lachfactor 

Zoals altijd zijn Van Merwijks uitspraken doordrenkt met ironie. Lang niet al zijn liedjes of voorgelezen gedichten zijn even raak, maar hij is op dreef in geestige liedjes over onze drang om vliegreizen te compenseren (‘als een moderne aflaat’), spermadokter Jan Karbaat (‘hij maakte zaad / van ’s morgen vroeg tot ’s avonds laat’) en hoe goed de Utrechters zijn weggekomen omdat ze niet het Songfestival hoeven te organiseren.

Protest 

Van Merwijk pleit voor een nieuwe tijd met nieuwe idealen, maar over de klimaatjongeren die dit jaar de straat opgingen doet hij nogal cynisch.

Prominent doelwit 

Vooral VVD’ers als Dijkhoff en Rutte, want voor Van Merwijk is de wereld lekker overzichtelijk ingedeeld: ‘Links moet het land steeds opbouwen, en rechts breekt het dan weer af.’

Muzikaliteit 

Van Merwijk begeleidt zichzelf op gitaar en soms autoharp. Naast zijn komische nummers zingt hij ook gevoelige liedjes over de VAR (‘Ik wil een videoscheidsrechter voor mijn leven’), de tramaanslag in Utrecht en de overleden Rutger Hauer en Martine Bijl.

Conclusie 

Een goed idee dus, maar de uitvoering had strakker en puntiger gekund. Met twee helften, een pauze en veel praatjes tussen de liedjes door is Van Merwijks ‘oudejaars in liedvorm’ aan de langdradige kant.

12/12, Theater aan de Slinger, Houten. Tournee t/m 29/12.

Dolf Jansen – Oudejaars 2019

Rode draad 

Van zijn dertigste oudejaarsconference moesten we ‘zo goed als pure stand-upcomedy’ verwachten, ‘geen preek dit keer’. Inderdaad kondigt Dolf Jansen meteen aan een paar dingen anders te doen. Hij gaat proberen zijn woede tot een minimum te beperken, het moralisme tot nul terug te brengen en geen mening te hebben. Liever zoekt hij het in de mensen die hem in 2019 inspireerden, van de klimaatspijbelaars tot, eh, Dave Roelvink. Van zijn publiek wil hij weten welke cabaretier dat als premier zou willen.

Lachfactor 

Het tempo ligt hoog als altijd, en zoals altijd zijn er voorziene opmerkingen over dat tempo. Stef Blok als designated survivor heeft in Gouda niet eens een grap nodig. Maar de zaal lacht hard als Jansen de bordjes van klimaatspijbelaars bespreekt: ‘Eat me, not the planet, dat is Engels voor ‘Hou je bek en bef me’.’

Protest 

Jansen keert zich (net als in zijn vorige oudejaars) tegen de groeidrang van Schiphol, de hypocrisie van KLM en mensen die bomen omhakken.

Prominent doelwit 

Thierry Baudet, dat viel te verwachten. En ‘Klaas Dijkhoff in een giletje is een beetje een accountant in een parenclub’.

Muzikaliteit 

Geen muziek, wel twee poëtische teksten waar Jansen even goed voor gaat zitten.

Conclusie 

Het werkt wel, de ironie van Dolf Jansen die het oreren even overslaat. Want dat hij ook dit jaar genoeg had om boos over te worden, mag duidelijk zijn. De politiek geladen boodschap komt aan: het is een keuze om je niet door angst en woede te laten regeren.

17/12, De Goudse Schouwburg, Gouda. Tournee t/m 31/12.

Freek de Jonge - De lachgasfabriek

Rode draad 

Freek de Jonge brengt op Nieuwsjaardag een ‘jaarsconference’, waarin hij, aldus de VPRO, geen ‘opsomming van actualiteiten’ biedt, maar op zoek gaat naar het ‘grotere verband’. Terugkerend onderdeel van die zoektocht is een dialoog tussen ‘opa’ Freek en de 11-jarige jongen Limo, een lachgassnuivertje over wie De Jonge zich in het kader van een hulpprogramma ontfermt. Met Limo gaat hij in gesprek over het geweten. Wat heb je in deze tijd aan zo'n kompas, en welk historisch besef is daarvoor nodig?

Lachfactor 

De Jonge leunt zwaar op moppen en woordspelingen. Het valt ook op dat hij het in zijn verhalen veel in en rond het huis zoekt: hij vertelt hoe moeizaam plassen op zijn leeftijd kan zijn, over bijna onzichtbare gehoorapparaten, en er is een woede-uitbarsting over boodschappen doen met de zelfscanner bij de Albert Heijn en dan worden gecontroleerd bij de kassa. Het gaat vooral over de botsingen tussen een cabaretier op leeftijd en de moderne tijd.

Protest 

Heerlijk stekelig is De Jonge over een bepaalde type mens dat dweept met zijn recht op ‘vrijheid van meningsuiting’ en meent alles te moeten zeggen wat-ie denkt. ‘Die mensen lijken te vergeten dat zeggen wat je denkt begint met dénken’.

Prominent doelwit 

‘Bevrijd ons van Omroep Max-programma’s!’, ageert hij. En verder: Forum voor Democratie en - daar is-ie weer - wildplasser Marco Kroon.

Muzikaliteit 

Gezongen wordt er niet, wel gedanst. Op klezmer en op hiphop.

Conclusie 

Half december verzekerde Freek de Jonge zijn publiek dat De lachgasfabriek nog een work in progress is, dus een definitief oordeel moeten we uitstellen tot de tv-uitzending. Maar er moet nog wel wat gebeuren om van dit materiaal een conference te maken die tot zijn beste werk behoort.

11/12, Westergastheater, Amsterdam. Tournee t/m 30/12. 1/1 om 21.05 uur op NPO 2.

Nog meer oudejaarsconferences

Sjaak Bral uit Den Haag zwaait 2019 uit in zijn show Vaarwel 2019 (op 31/12 te zien op TV West), in Twente slaan vier cabaretiers, onder wie André Manuel en Nathalie Baartman, de handen ineen voor hun Eindejaarsconference 2019. Op de radio doet Vincent Bijlo zijn duit in het zakje: zijn radio-oudejaarsconference wordt op 31/12 live uitgezonden om 19.30 uur op NPO Radio 1.

Meer over