Weblog

Wat zegt Google's transparantie nou precies over de vrijheid op internet?

Regeringen houden het internet steeds scherper in de gaten, meldt Google in zijn jongste Transparancy Report - een staalkaart van overheidsbemoeienis met het medium. Impliciet is de Google's boodschap: de internetvrijheid staat onder druk. Werkelijk?

De Google Doodle van de verkiezingen in Nederland (in een bewerking). Beeld
De Google Doodle van de verkiezingen in Nederland (in een bewerking).

De regering van Saudi-Arabië staat niet bekend als een van de verlichtste regimes ter wereld. Het kent geen rechtstreekse, nationale verkiezingen, maar straft wel wetsovertreders door onthoofding en ophanging. Niettemin, Riaad had tot nu toe nog nooit een verzoek ingediend bij Google voor de verwijdering van onwelgevallige content.

Aan die terughoudend is in de eerste helft van dit jaar een einde gekomen. De Saudische regering verzocht de verwijdering van een video op YouTube om redenen van 'privacy en veiligheid', zoals Google het omschrijft in zijn jongste Transparantie Rapport. Het webbedrijf uit Mountain View willigde het verzoek in.

De Saudi's, zou je kunnen zeggen, sluiten zich eindelijk bij de beschaafde wereld aan. Want westerse democratieën als de VS, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Frankrijk vragen Google al om het offline halen van filmpjes en andere content.

Hun verzoeken staan sinds twee jaar te lezen in het Transparancy Report dat Google elk halfjaar uitbrengt. Het bedrijf begon daar twee jaar geleden mee, om een breed publiek inzicht te geven in alle verzoeken die het krijgt voor de verwijdering van illegaal gekopieerde content of blogpost, video's en webpagina's die - in de ogen van de klager - niet door de beugel kunnen. Het rapport laat ook zien hoe vaak autoriteiten vragen om de (vertrouwelijke) gegevens over een internetgebruiker.

Als het gaat om 'onoorbare' content hebben bedrijven en regering soms de wet aan hun zijde - hoe krom ook, afgezet tegen westerse principes. Dan verwijdert Google de gewraakte content zonder pardon - en zonder degene te raadplegen die het bericht of beeld online heeft gezet. (Google zegt gebruikers wel te informeren.)

Soms ontbreekt een juridische onderbouwing of is het verzoek te vaag of te algemeen - en dan zegt Google dapper: 'Nee.' Of het blokkeert alleen de toegang voor de inwoners van het klagende land tot de 'verwerpelijke' informatie.

Als het gaat om de online gedragingen van individuen, worden de overheden steeds opdringeriger, contstateert het jongste Transparancy Report. Het bedrijf kreeg 20.938 verzoeken van overheden voor gegevens over gebruikers, tegen 12.539 toen het in 2010 met zijn transparatiebeleid begon. Een flinke stijging, vindt Google.

In een bericht op het bedrijfsblog stelt senior beleidsadviseur Dorothy Chou van Google dat het 'belangrijk is om een licht te laten schijnen over hoe gedragingen van regering onze gebruikers zouden kunnen beïnvloeden.'

Dat is zeker belangrijk, maar uit het rapport valt nauwelijks op te maken waarom precies regeringen, politie of justitie gegevens opvragen. Over het opvragen van gegevens over individuen geeft het stuk geen details. Dat kunnen we moeilijk, zegt een Nederlandse woordvoerder van het internetbedrijf, omdat we daarmee de privacy van gebruikers zouden kunnen schenden of ons mogelijk schuldig zouden maken aan smaad.

Het enige wat vaststaat is dat in gemiddeld de helft van alle gevallen het verzoek door Google werd gehonoreerd. In sommige gevallen maar 'deels', voegt de woordvoerder eraan toe. In de net geen 40 procent van de gevallen houden verzoeken verband met smaad en in 15 procent met 'privacy en veiligheid'. In driekwart van de 59 gevallen dat Nederland van gebruikers gegevens opvroeg (in de eerste zes maanden van dit jaar) ging Google in 76 procent akkoord.

Chou laat in het midden of Google zich zorgen maakt over de toename van het aantal aanvragen. Opvallend is dat het rapport met nadruk spreekt van 'surveilleren door de overheid van internet', niet van 'censureren'. Zo op het eerste gezicht lijkt er niks mis met het in de gaten houden van internet, waarop genoeg zaken gebeuren die het daglicht niet kunnen verdragen. Dat is per definitie een taak van de overheid - hoewel nog meer de taak van een onafhankelijke rechter.

Als het gaat om de verwijdering van content geeft het rapport voorbeelden, maar ook hier laat het bijzonderheden achterwege. Dat maakt het moeilijk om te beoordelen hoe Google zulke aanvragen beoordeelt. Af en toe gaat de onderneming in beroep van een gerechtelijk bevel, maar naar het motief moeten we vaak gissen.

Het Transparancy Report, kortom, is niet echt erg transparant over de verzamelwoede of de censuurdrift van onze regeringen. In zijn huidige vorm biedt het rapport geen écht inzicht in hoe Google wikt en beschikt.

Iets anders: is de internetvrijheid echt in gevaar, zoals Google bij tal van gelegenheden roept?

Je kúnt ook anders naar de statistieken kijken. Bijna 21 duizend verzoeken wereldwijd (!) om de identiteit van een internetgebruiker klinkt heel veel, maar het is niks afgezet tegen een miljard bezoekers voor Google Search per maand, 423 miljoen postbushouders bij Gmail en 400 miljoen leden van Google Plus.

We signaleren een trend, werpt Google tegen: ook uit andere cijfers blijkt dat steeds meer landen de vrijheid op internet aan banden leggen - inmiddels passen 42 landen filters toe om 'kwalijke' zaken te stuiten (aldus de organisatie Freedom House).

Misschien hebben we in Nederland iets anders om ons zorgen over te maken. De Nederlandse overheid is een koploper in het afluisteren van telefoons, zoals de Volkskrant in mei van dit jaar onthulde. Het ging om 22 duizend telefooontaps in 2011. Van 1047 gebruikers werd het internetverkeer onderschept.

Soms heeft Big Brother Google helemaal niet nodig.

null Beeld
Aantal Nederlandse verzoeken aan Google. Beeld
Aantal Nederlandse verzoeken aan Google.
De redenen voor verzoeken aan Google door Nederlandse instanties. Beeld
De redenen voor verzoeken aan Google door Nederlandse instanties.
null Beeld
Meer over