Wat? Een Mondriaan voor honderd piek!

Groot is de opwinding die hem heeft bevangen. Wat wil je als je een echte Mondriaan in handen denkt te hebben....

Trots haalt hij het ruitvormige, met simpele latjes omkaderde schilderij tevoorschijn. Compositie met drie lijnen en blauw, grijs en geel uit 1925 staat er onder de afbeelding die hij aanwijst in een catalogus uit 1994. 'Gekocht voor honderd gulden, vorig jaar op Koninginnedag', glundert hij.

Hij verdient de kost als drukker en schildert in zijn vrije tijd. Hoe hij heet en waar hij woont kan beter in het midden worden gelaten. Een echte Mondriaan is een aardige buit voor inbrekers, weet hij. Vandaar dat hij nu pas kond doet van zijn ontdekking. In de bibliotheek van het Amsterdams Stedelijk Museum vond hij het bewijsmateriaal voor de verloren gewaande Mondriaan.

Maar eigenlijk vertelden de spijkertjes aan de achterzijde hem genoeg: zo nauwkeurig vastgenageld, dat moest de hand van de meester zelf zijn.

Uitgerekend een oud-conservator van dat museum, Mondriaan-kenner Joop Joosten, oordeelde anders. In antwoord op de brief met foto schreef Joosten dat deze Mondriaan een kopie moest zijn. Immers 'hét schilderij van Mondriaan' met die titel hangt als bruikleen in het Kunsthaus in Zürich.

De connaisseur heeft weinig puf om nu, telefonisch, uit te wijden over de kopie. Hij wist bij het zien van de foto genoeg, zegt hij. 'Dat hangt ergens in Zwitserland', was zijn eerste indruk. Op grond van de 'foute kleuren' wist hij meteen dat het een reproductie betrof. Hoeveel kopieën hij inmiddels kreeg aangeboden kan hij niet zeggen. 'Dat houd ik niet bij. Meestal zijn het fantasieën.'

Wel was hij nieuwsgierig naar de achtergrond van het werk. In zijn brief: 'Het is jammer dat u niet de maten heeft opgegeven. Kunt u mij iets opgeven over de herkomst?'

Die passage maakte de kunstenaar uiterst wantrouwig. 'Waarom wil hij dat weten?' Hij heeft wel een theorie. Joosten is co-auteur van een binnenkort te verschijnen wetenschappelijke catalogus van Mondriaans complete oeuvre. Een herontdekt doek zou slecht van pas komen in een project waarover Joosten toch al zwaar in de clinch ligt met zijn uitgever. De verschijningsdatum werd telkens uitgesteld.

De kunstenaar heeft het Mondriaanhuis in Amersfoort nu om een second opinion gevraagd. Een foto van het werk is opgestuurd. Op grond van die foto durft directeur P. Huygen geen uitspraak te doen. 'Dat lijkt me onmogelijk.' Het Mondriaanhuis onderzoekt nu, met het doek zelf voor ogen, of het inderdaad om een verloren gewaand werk gaat. In de laatste anderhalf jaar ontdekte het instituut vijf Mondriaans (uit een totaal van 25 aanmeldingen), allemaal vroeg werk. Huygen geeft toe dat een doek uit de jaren twintig heel bijzonder zou zijn, maar wil niet op de zaak vooruitlopen. Uiteindelijk zou toch kenner-bij-uitstek Joosten over het werk een definitief oordeel moeten vellen, denkt hij.

De eigenaar wil het per se niet aan de kunsthandel kwijt. Het is cultuurbezit, vindt hij. Kon het maar in Amersfoort hangen, droomt hij hardop. 'Ze hebben daar geen echte Mondriaans, alleen maar reproducties.'

Meer over