Reportage

Wat de Erasmusbrug voor Rotterdam is, is de Prins Clausbrug voor Dordrecht

Architect René van Zuuk ontwierp een unieke basculebrug met ‘ballastmast’.

Kirsten Hannema
De Prins Clausbrug in Dordrecht. Beeld René van Zuuk
De Prins Clausbrug in Dordrecht.Beeld René van Zuuk

Als een binnenvaartschip pech heeft op de Beneden Merwede bij Dordecht, heb je als passant geluk. Dan moet de boot namelijk door de Prins Clausbrug over het Wantij naar de vluchthaven varen, en kun je aanschouwen hoe de 141 meter lange basculebrug opengaat, waarbij het brugdek en de mast als een Zwitsers zakmes in elkaar vouwen. Prinses Beatrix opende op 26 oktober 2021 de naar haar echtgenoot genoemde brug met deze fraaie civieltechnische choreografie, die de Dordtse binnenstad verbindt met de nieuwbouwwijk Stadswerven.

Intussen bewijst de brug dat de ambitie om 1 miljoen woningen in Nederland te bouwen niet los is te zien van de aanleg van goede infrastructuur. Strategisch gepositioneerde OV-knooppunten en fietsverbindingen leiden ertoe dat mensen de auto vaker laten staan. Neem de mevrouw die op haar e-bike uit Rotterdam aan komt zoeven, op weg naar haar werk in Papendrecht. De brug biedt haar ‘een fijne shortcut’.

Lia Oorschot, die een appartement in het centrum bewoont en graag wandelt, vindt de brug ‘heel handig’. Voorheen moest ze via de Prins Hendrikbrug een kleine twee kilometer omrijden, nu loopt ze zo naar de overkant. ‘Alleen jammer dat de mast nét voor mijn uitzicht valt.’

De Prins Clausbrug in Dordrecht. Beeld René van Zuuk
De Prins Clausbrug in Dordrecht.Beeld René van Zuuk

‘Hij lijkt een beetje op die brug in Rotterdam’, zegt meneer Holland, die dagelijks een ommetje door Stadswerven maakt. De vergelijking met de Erasmusbrug ligt voor de hand: beide verbinden het centrum met het stadsdeel dat in het voormalige havengebied verrijst, beide hebben een opvallende constructie met een geknikte pyloon, beide presenteren zich als een iconisch bouwwerk voor de stad.

Dat laatste is precies wat de gemeente voor ogen had toen ze in 2015 een openbare ontwerpprijsvraag uitschreef in samenwerking met Architectuur Lokaal. Anders dan bij een traditionele aanbesteding gelden hierbij geen eisen ten aanzien van omzet en referentieprojecten, dus ook jonge en kleinere architectenbureaus kunnen daardoor meedoen. Zoals René van Zuuk, wiens plan uit 127 inzendingen werd geselecteerd.

Prins Clausbrug in Dordrecht. Beeld René van Zuuk
Prins Clausbrug in Dordrecht.Beeld René van Zuuk

Zijn ontwerp viel op doordat hij de brug niet loodrecht, maar diagonaal over het Wantij plaatste. Daardoor is de brug langer dan strikt noodzakelijk, maar volgt hij de meest logische route, waarbij je vanuit Stadswerven op het Noorderhoofd aanlandt en over de Riedijk het centrum in fietst of loopt.

Gegeven was dat de brug een beweegbaar wegdek van 50 meter moest krijgen, dat 5 meter boven het water ligt. Er mocht geen grote kelderbak in het water worden gebouwd. Doorgaans zit het contragewicht waarmee een basculebrug wordt geopend verstopt in zo’n bak. En juist vanwege de beperkte hoogte boven het water is voor de hefboomwerking hier een relatief groot contragewicht nodig.

Van Zuuk kwam op het lumineuze idee om dat gewicht – 360 duizend kilo – in de mast te verwerken. Het is de eerste basculebrug ter wereld die op deze manier is geconstrueerd. Aan de achterzijde wordt de ballastmast met een 20 meter lange pendel op zijn plaats gehouden. Rond de pendel splitst het brugdek zich in twee paden, een voor elke richting. Een jongetje dat met zijn grootvader een ochtendwandeling maakt, ziet een mooie loopbalk in de stalen middenconstructie; hij klimt erop en stapt aan de hand van opa verder.

‘Begrijp jij hoe hij werkt?’, vraagt een meneer met een hond, die zich voorstelt als Middelkoop. Hij vraagt zich af of de constructie niet ‘deels overbodig’ is. ‘Had het niet simpeler gekund, is het de extra kosten waard?’ De bouwkosten, aanvankelijk geraamd op 8 miljoen euro, stegen – mede door snel oplopende staalprijzen – tot 12 miljoen.

Maar, merkt Middelkoop op, de renovatie van een historische brug in Dordrecht kostte ongeveer hetzelfde. ‘En als je bedenkt wat de Erasmusbrug voor Rotterdam heeft gedaan, zie ik wel de meerwaarde van zo’n bijzonder ontwerp. De ‘staart’ van de stad is ineens een stuk dichterbij.’ Omgekeerd zijn de bewoners van Stadswerven, waar de komende jaren nog een heleboel huizen worden bijgebouwd, nu binnen vijf minuten in het centrum. Wandelaars gebruiken de brug als rustpunt: ze blijven even staan voor een praatje, of om te genieten van het uitzicht over het water.

Middelkoop vindt de brug ‘een leuk ding om te zien’. Over de naam is hij minder te spreken: Prins Clausbrug klinkt ‘zo oubollig’. De Erasmusbrug wordt in de volksmond liefdevol De Zwaan genoemd. Misschien kan Dordrecht in vervolg op de ontwerpprijsvraag nog een wedstrijd organiseren voor de beste bijnaam?

Nieuw: bruggen van geopolymeer beton

Voor de Wereldtuinbouwtentonstelling Floriade in Almere, die in april dit jaar opent, heeft architect René van Zuuk twee bruggen van elk 80 meter gerealiseerd van geopolymeer beton. Het gaat om een nieuw soort beton waarbij het cement – een grondstof waarvan de productie veel energie vergt – is vervangen door geopolymeren, gemaakt van industriële reststoffen. Hierdoor veroorzaakt de productie minder CO2-uitstoot. Het zijn de eerste bruggen die zijn gemaakt van dit materiaal.

Meer over