Was Amy Winehouse maar langer in de studio gebleven

De aangrijpende documentaire Amy laat het succes en de ondergang zien van een van de beste popsterren van deze eeuw. Optreden deed haar weinig, voldoening haalde ze uit liedjes maken in de studio. Was ze daar maar langer gebleven.

Gijsbert Kamer
Amy Winehouse in april 2007 met een foto van haar toenmalige vriend Blake Fielder-Civil. Beeld Jennifer Rocholl
Amy Winehouse in april 2007 met een foto van haar toenmalige vriend Blake Fielder-Civil.Beeld Jennifer Rocholl

Een van de mooiste scènes in Amy, de documentaire die de Britse regisseur Asif Kapadia maakte over het leven van Amy Winehouse, is die waarin de zangeres in een klein opnamehokje in een New Yorkse studio het liedje Back To Black inzingt. Ze gaat volledig op in de tekst, die ze volgens producer Mark Ronson vlak voor de opnamen heeft geschreven. De tekst begint grof: 'He left no time to regret / Kept his dick wet', de woorden lijken vervolgens rechtstreeks uit haar hart te komen.

Vier sterren

Amy grijpt de kijker steeds steviger bij de strot en roept belangrijke vragen op, schrijft Pauline Kleijer in haar recensie van de documentaire. Kapadia betoogt met veel overtuigingskracht dat niemand genoeg heeft gedaan om Winehouse te redden.

We only said goodbye with words / I died a hundred times / You go back to her / And I go back to black

Zoals alle liedjes op het gelijknamige album waaraan de zangeres dan, maart 2006, werkt, gaat het over het stuklopen van haar relatie met Blake Fielder-Civil en het zwarte gat waarin Winehouse is gevallen.

Het klinkt adembenemend. Ze lijkt er ook zelf een beetje beduusd van als ze het hokje verlaat en vraagt zich af of het niet wat te heftig was. Nee, dit was vooral Amy Winehouse op haar allerbest en een van de weinige keren in de film dat ze echt gelukkig lijkt.

Er zit een glinstering in haar ogen. Hoewel ze een beetje onzeker lijkt of het allemaal wel goed is, merk je dat ze controle heeft over de situatie. Ze voelt zich thuis in de studio, met haar zelfgeschreven tekstvelletje en grapt wat met de mensen om haar heen. Ook die andere momenten van kortstondig geluk beleeft ze meestal als ze in de studio is, in maart 2011 bijvoorbeeld, vier maanden voor haar dood. Tony Bennett, een van haar helden, heeft haar gevraagd mee te doen aan een duettenplaat. In de Londense Abbey Road Studio zien we een nerveuze maar stralende zangeres in Body And Soul alle ellende van de voorgaande jaren van zich afzingen.

Artikel loopt door onder filmpje

Amy Winehouse tijdens een optreden op het Rock in Rio Festival in Madrid, 2008. Beeld epa
Amy Winehouse tijdens een optreden op het Rock in Rio Festival in Madrid, 2008.Beeld epa

Ellende

Tussen deze twee opnamen zitten vijf jaar waarin haar leven een paar hoogtepunten maar vooral veel ellende kent. Ellende die door Kapadia uitvoerig in beeld is gebracht. Zijn aangrijpende film laat de opkomst en neergang zien van de zangeres die behalve een van de allerbeste, ook een van de getroebleerdste popsterren van deze eeuw mag worden genoemd.

Als kind tobde Winehouse al met de eetstoornis boulimia, ze leed onder de scheiding van haar ouders toen ze 9 was en bleek al snel verslavingsgevoelig. Wel kon ze geweldig zingen en had daar ook al vroeg aardigheid in. Alleen, zo zei ze al vroeg in interviews, ook in de Volkskrant in januari 2007: ze had eigenlijk nooit de ambitie om er echt een carrière van te maken. Het schrijven en opnemen van liedjes gaf haar veel meer voldoening dan optreden.

Haar talent wordt al vroeg erkend. Ze krijgt forse voorschotten en debuteert eind 2003 met het sterke, jazzy album Frank, waarop ze met succes is gekoppeld aan hiphopproducer Salaam Remi.

20 jaar is ze en er lijkt geen vuiltje aan de lucht. Ze is omringd door een sociaal vangnet van vriendinnen en een manager, Nick Shymansky, die haar met de juiste mensen in contact brengt. Optredens, in Nederland op North Sea Jazz 2004, worden goed ontvangen.

Producent James Gay-Rees, filmmaker Asif Kapadia en editor Chris King tijdens de première van 'Amy' in juni dit jaar. Beeld afp
Producent James Gay-Rees, filmmaker Asif Kapadia en editor Chris King tijdens de première van 'Amy' in juni dit jaar.Beeld afp

Interview Asif Kapadia

Hoe kon Amy Winehouse zo sterven, pal voor onze ogen? Die vraag dreef Asif Kapadia. Bor Beekman sprak de maker van documentaire Amy.

Hedonistisch bestaan

Wat de documentaire Amy goed laat zien, is hoe de zangeres dan langzaam wegglijdt in een hedonistisch bestaan van kroeglopen en feesten en aan liedjesschrijven niet meer toekomt. Eind 2004 vindt haar platenmaatschappij dat er nieuw materiaal moet komen, maar Winehouse is het grootste deel van 2005 vooral doende in Camden de bloemetjes buiten te zetten.

Ze ontmoet Blake Fielder-Civil, met wie ze een stormachtige relatie heeft, voor hij eind 2005 besluit toch naar zijn vriendin terug te gaan. Winehouse verliest zich in drank en drugs, maar moet ook weer aan de slag om aan haar contractuele verplichtingen te voldoen. Haar vrienden krijgen haar bijna zo ver naar een afkickkliniek te gaan, maar ze wil nog even een second opinion van haar vader. Die vindt het niet nodig.

Zie hier het onderwerp van haar grootste hit, Rehab, met de onsterfelijke regel: They tried to make me go to rehab, I said no no no. Net als Back To Black een liedje dat Winehouse zo geschreven had. Toen ze in maart 2006 in New York met Ronson in de studio zat, vertelde ze het afkickverhaal, waarop Ronson zou hebben gezegd: hier moet je een liedje over schrijven. Dat ze toen goud in handen hadden, bevroedde niemand.

De single Rehab en het album Back To Black slaan bij verschijnen eind 2006 in als een bom. De jazz van Frank heeft plaatsgemaakt voor groots klinkende retrosoul vermengd met een jarenzestigmeidengroepgeluid. En Winehouse, met haar suikerspinnenkapsel, zingt de sterren van de hemel.

Artikel loopt door onder filmpje

Amy Winehouse en Blake Fielder-Civil tijdens de 2007 MTV Movie Awards in California. Het stel was datzelfde jaar getrouwd. Beeld getty
Amy Winehouse en Blake Fielder-Civil tijdens de 2007 MTV Movie Awards in California. Het stel was datzelfde jaar getrouwd.Beeld getty

Doorleefde soulstem

Zo'n fraaie doorleefde blanke soulstem hadden we sinds die van Dusty Springfield niet meer gehoord. Winehouse is pas 23 jaar oud, maar zingt met de levenservaring van iemand van 50. En dan de teksten: openhartig, direct en soms grof, zoals je die eigenlijk alleen in hiphop tegenkomt. Een genre waardoor Winehouse zich erg geïnspireerd voelt.

Back To Black haalt de eerste plaats van de Britse hitparade en zal begin 2007 ook in Nederland verschijnen. Daarom mag de Volkskrant de zangeres in januari in Londen interviewen. Dat blijkt geen onverdeeld genoegen. De Amy Winehouse die zich een uur te laat meldt, is niet de energieke flapuit waarop is gerekend, maar een vleugellam vogeltje dat een beetje krom in haar stoel hangt.

Hier zit niet iemand vol trots te genieten van haar eerste plaats. Hier zit iemand die al een uitgebluste indruk maakt op een moment dat eigenlijk alles nog moet beginnen. 'Ik ben nooit in deze business gekomen met de gedachte op één te willen komen. Ik vind het leuk om te zingen. Punt.'

Achteraf veelzeggend is wel haar opmerking dat ze van optreden eigenlijk geen kick krijgt. Voldoening krijgt ze niet van groot applaus, maar wanneer ze in de studio een liedje heeft afgerond. Maar de vraag naar optredens is groot. Iedereen wil haar zien. Ze maakt een maand na het interview veel indruk in Paradiso in Amsterdam en wordt terstond geboekt voor Pinkpop en North Sea Jazz. Bij geen van beide komt ze opdagen.

Rehab

They tried to make me go to rehab I said, 'no, no, no' Yes, I been black But when I come back, you'll know, know, know I ain't got the time And if my daddy thinks I'm fine He's tried to make me go to rehab I won't go, go, go

Amy Winehouse' grootste hit, Rehab, is gebaseerd op het moment in 2005 dat haar vrienden haar bijna zover krijgen dat ze naar een afkickkliniek gaat, maar haar vader vindt het niet nodig.

Crack

Het gaat vanaf maart 2007 in rap tempo mis met Winehouse. Blake Fielder-Civil klopt weer bij haar aan. De twee trouwen in mei in Miami en raken verslaafd aan crack. Het zal niet meer goedkomen met de zangeres.

Wat wil je met een vader die de successen gebruikt om zijn eigen zangcarrière vlot te trekken en alle gelegenheden aangrijpt een plaatsje naast zijn dochter in de publiciteit te krijgen. En met een (nieuwe) manager die zijn artieste vooral zo veel mogelijk wil laten optreden, of ze daar toe in staat is of niet. En met een echtgenoot die de zangeres aanspoort haar drugsconsumptie van wiet naar veel schadelijkere middelen als heroïne en crack te verleggen.

Als de documentaire één ding duidelijk maakt, is het dat Winehouse vooral werd omringd door mannen die haar slechte adviezen gaven of het slechtste in haar naar boven haalden.

Winehouse bij de Britse rechtbank in maart 2009. Ze werd verdacht van het slaan van een fan eind 2008. Beeld epa
Winehouse bij de Britse rechtbank in maart 2009. Ze werd verdacht van het slaan van een fan eind 2008.Beeld epa

Verbleef de zangeres maar wat vaker tussen vakbroeders. Ze hoeft maar even in de buurt te zijn van een begripvolle producer als Mark Ronson of een zanger als Tony Bennett en het gaat goed met haar. Ontroerend in de film is het beeld van Amy Winehouse tijdens de uitreiking van de Grammy Awards in 2008. Niet het feit dat ze wordt overladen met Grammy's doet haar bijkans smelten van geluk, maar dat het Tony Bennett is die haar naam noemt als winnares.

Winehouse is zichtbaar geroerd. Een van haar grootste helden die haar liefdevol toespreekt, ze kan het nauwelijks geloven. Zijn goedkeuring lijkt haar meer te doen dan alle Grammy's en gouden platen. Het was dan ook onder meer zijn muziek waardoor ze zangeres werd.

Waren ze toen maar samen de studio ingegaan, maar tussen de Grammy's van 2008 en de Body And Soul-opnamen gaapt een gat van drie jaar waarin Winehouse alleen maar negatief het nieuws haalde. Zingen met Tony Bennett had een nieuwe start kunnen zijn, als ze in de studio was gebleven. Hadden haar manager en haar vader Amy maar meer aangespoord in de studio te werken met mensen die ze bewonderde, in plaats van haar op het vliegtuig te zetten naar lucratieve optredens. Dan was alles mogelijk minder tragisch afgelopen.

De zangeres blijft na haar dood in de schijnwerpers: een fan legt bloemen neer voor haar huis in 2011... Beeld epa
De zangeres blijft na haar dood in de schijnwerpers: een fan legt bloemen neer voor haar huis in 2011...Beeld epa
...vader Mitch veilt een jurk van zijn dochter voor de Amy Winehouse Foundation, eind 2011... Beeld afp
...vader Mitch veilt een jurk van zijn dochter voor de Amy Winehouse Foundation, eind 2011...Beeld afp
...in Camden, Londen verschijnt een standbeeld van de zangeres in september 2014... Beeld epa
...in Camden, Londen verschijnt een standbeeld van de zangeres in september 2014...Beeld epa
...een foto die zanger Bryan Adams van Winehouse maakte wordt tentoongesteld in Portugal, oktober 2014... Beeld epa
...een foto die zanger Bryan Adams van Winehouse maakte wordt tentoongesteld in Portugal, oktober 2014...Beeld epa
... en het Contemporary Jewish Museum in San Francisco opent in juli 2015 de expositie
... en het Contemporary Jewish Museum in San Francisco opent in juli 2015 de expositie "Amy Winehouse, A Family Portrait".Beeld getty
Meer over