Waarover men niet zingen kan, moet men schrijven

Zelfs toonzetter Harry Bannink zou onder Tarantula van Bob Dylan geen melodie kunnen toveren, denkt Arjan Peters.

null Beeld Io Cooman en Eva Roefs
Beeld Io Cooman en Eva Roefs

Er is al veel geschreven over Harry Bannink (1929-1999), de bescheiden pianist en componist van meer dan drieduizend liedjes op teksten van Annie M.G. Schmidt, Willem Wilmink, Jan Boerstoel en Ivo de Wijs, voor musicals, Ja Zuster, Nee Zuster, De Stratemakeropzeeshow, Sesamstraat en Het Klokhuis.

Voor de jongste hommage Harry Bannink, toonzetter (AFdH uitgevers; euro 25) interviewde Ton Ouwehand vele mensen die met de taalgevoelige Bannink hebben gewerkt. Die zeggen dat hij van onregelmatige teksten hield, want 'dat dwong hem in de melodie bochtjes te nemen'.

Zeldzaam was die keer dat hij een bochtje uit vloog, toen Willem Wilmink in een liedtekst de oudste Nederlandse dichtregel had opgenomen, 'hebban olla vogala nestas hagunnan'. Maar de componist 'had het niet als zodanig herkend. Hij was in de veronderstelling dat Wilmink iets in het Turks had geschreven, en zo had hij het tot diens stomme verbazing ook getoonzet.'

Sterker nog, ik heb het opgezocht en die tekst héét gewoon Hebban olla vogala, is gemaakt voor De Film van Ome Willem, met dit begin: 'Goochel maar eens mee met mij/ met mijn toverspreuk erbij/ die ik jullie leren ga:/ Hebban olla vogala...', waarmee je inderdaad in een Turks restaurant geen gerecht op tafel getoverd krijgt. Maar Bannink kwam dan ook van Enschede.

Wilminks raadseltekst is nog niets vergeleken bij Tarantula (1971), de enige roman van Bob Dylan, een stroom gekkigheid in 47 hoofdstukken: 'aretha in de duinen van de blues - Pluto met de hoge kraaklach & zwervende aretha - een gevaar voor de president zoals ie schertsend genoemd werd - vort - ja! & het meerderjarigheidscomplex dat jou verstoot... Lear die naar binnen kijkt gevaarlijk & met een berg op sleeptouw & jij die zegt 'nee ik ben doofstom' & hij zegt 'nee ik heb tegen de anderen gezegd dat jij Charlie Chaplin was.'

null Beeld Io Cooman en Eva Roefs
Beeld Io Cooman en Eva Roefs

Gelukkig zijn daar de vertalers Bindervoet en Henkes, die opgewekt stellen dat Tarantula niet zo onleesbaar is dat het ook onvertaalbaar zou zijn (Nijgh & Van Ditmar; euro 21,50). Zij laten zien naar welke muzikanten en dichters Dylans rijmloze geraas verwijst, en citeren de schepper zelf, die iets wilde schrijven met 'allemaal dingen die hij niet kon zingen'.

Alsof hij zijn liedjes wél kan zingen, zullen de haters brommen. Maar ook die kunnen van dit project geen last ondervinden: een heel lang Dylanlied zonder muziek, zo onregelmatig dat ook onze meestertoonzetter het zou hebben opgegeven.

Waarover men niet zingen kan, moet men schrijven.

Meer over