EssayHuilende vloggers

Waarom laten youtubers steeds vaker hun tranen doelbewust de vrije loop?

Beeld Noel Loozen

Veel influencers laten graag de mooie kanten van hun leven zien op YouTube. Maar steeds vaker zijn hun vlogs ook doorspekt met confidenties over ‘hoe ze zich nou eigenlijk écht voelen’. Best kut soms. En dat gaat vergezeld van veel, héél veel tranen. What’s úp met dat gehuil, vraagt Jacq Veldman zich af.

De coronacrisis is ook influencer Rachel van Sas, beter bekend als De Huismuts, niet in de koude kleren gaan zitten. In een vlog van eind maart (‘Even janken en weer doorgaan | social distance dag 7’) zien we haar op een bankje in de tuin. Ze heeft een kort lontje, zegt ze. Vooral de combinatie werk en kinderen valt haar zwaar. ‘Mijn hoofd zit eigenlijk bij mijn projecten die ik moet doen en dat kan ik normaal goed uitzetten, maar dat lukt me nu dus even niet.’ Knip. Ander camerastandpunt, iets meer op afstand. De muziek onder de vlog zwelt aan. Rachel kijkt bedroefd. Haar mond vertrekt. Niet lang daarna komen de tranen. Ze schokschoudert volop. Haar camera registreert.

Ik kijk er al lang niet meer van op. Het lijkt wel of vloggers als Van Sas steeds vaker doelgericht in huilen uitbarsten in hun verder toch zo upbeat YouTubevideo’s. Het gaat dan dus niet om het wegpinken van een verstolen traantje – nee, men filmt het eigen huilen zonder enige terughoudendheid. Je ziet de tranen vooral in de vlogs van (jonge) vrouwen, voornamelijk influencers, die normaal gesproken de jaloersmakend bedoelde kanten van hun leven laten zien: feestjes, vakanties, unboxings van gratis producten en, voor wie er lullig over wil doen, lange monologen vol zelffeliciterende dankbaarheid over hun veelal geprivilegieerde staat van zijn. 

Maar in deze hyperpersoonlijke video’s komt steeds vaker dus óók ‘het echte leven’ voorbij. Tegenslag dus. Een burn-out, een mindere periode, paniek, of gewoon een moeizame week of dag. De constante is dat er bij dat soort ontboezemingen altijd wordt gehuild. Wat zeg ik: zonder terughoudendheid wordt gesnift, gesnotterd en gebruld. En juist dát wordt ook prominent in beeld gebracht. Over het betraande gezicht ligt soms zelfs een zweem van… nou ja, laat ik het huiltrots noemen. Maar dat kan natuurlijk ook mijn verbeelding zijn.

Is dat zo? Of huilt men op YouTube inderdaad onbekommerder dan ooit – en waaróm dan? Hoe kan het dat deze vrouwen zó easy zijn op het huilende vlak? Huilend is een mens op zijn kwetsbaarst – doorgaans niet hoe je jezelf aan wildvreemden wilt tonen, al was het maar uit een gezond gevoel voor zelfbescherming. Dus: doelbewust een camera richten op je tranen zodat ze zichtbaar zijn voor de hele wereld, waarom zou je dat willen? Is het niet veel menselijker, ja, zit het niet ingebakken in de menselijke natuur om je tranen voor jezelf te willen houden, hooguit zichtbaar voor een paar intimi?

Bovendien, maar dat is een heel persoonlijke voorkeur: oh, de charme van júíst de ingehouden huil, de vergeefse pogingen om exposure te voorkomen, het vruchteloos terugdringen van tranen! Mij schiet direct actrice Emma Thompson in de film Sense and Sensibility in gedachten, als haar personage erachter komt dat haar grote liefde tóch niet getrouwd is. Ze valt neer op een stoel en ten prooi aan emoties die ze niet kan tegenhouden – wát ze ook probeert. Tranen stromen, de anderen verlaten gegeneerd de kamer. (Huwelijksaanzoek volgt.)

Charmant, indeed. Maar ook denk ik: zien we daar, hoewel geacteerd, niet een veel realistischer slice of life dan de zelfgefilmde trillende onderlip van Huismuts Rachel van Sas? Die er dus in haar échte leven even speciaal de camera voor aanzette, toen ze de tranen voelde opkomen?

Een ander voorbeeld: Laura Ponticorvo in een vlog (‘Janken – wanhoop – verdriet! Nieuws over Rocks!’) waarin het ziekteproces van haar hond Rocks centraal staat. Ponticorvo, die we vooral kennen als mediapersoonlijkheid, filmt zichzelf in haar auto. Haar verdriet is intens, door het stuur heen zien we de tranen over haar wangen stromen. Geen gêne, niks vechten tegen tranen, de enige worsteling die we zien is die om haar telefoon overeind te houden zodat deze haar kan blijven filmen. Ze legt haar hand op het stuur, checkt, verplaatst dan haar arm zodat haar betraande hoofd weer goed te zien is. 

Spoiler alert: Rocks de hond overleeft gelukkig. Maar ikzelf was na de 38 minuut 52 die de vlog duurt wel een beetje overleden. Het is best ongemakkelijk om te zien: een volwassen vrouw die zo lang zó ontroostbaar huilt. ‘Ik vind het belangrijk om mijn eigen emoties vast te leggen’, zegt Ponticorvo er zelf over. Haar gezicht is bevlekt en uitgeput.

Effectbejag

Het beeld doet denken aan wat Heather Christle in haar vorig jaar verschenen The Crying Book schreef: de meeste mensen zien er ‘hideous’ uit na een echte huilbui. Alsof je zojuist in elkaar bent gerost. De gezwollenheid, de neus als die van een doorgewinterde alcoholist, ‘leaving very little room for the eyes’. Verderop in dat boek een interessante wetenswaardigheid: de samenstelling van een emotionele traan is eiwitrijker dan bijvoorbeeld een traan die ontstaat vanwege een vuiltje in het oog. Daardoor rolt zo’n traan langzamer over de wang en loopt dus een grotere kans door anderen te worden opgemerkt – zodat je dus getroost kunt worden. Is het niet schitterend? In die zin lijkt de fysiologie van de traan dus uit te zijn op effectbejag, suggereert Christle.

Nou ja, effectbejag? Is troost niet een wat vriendelijker woord? Veel andere vrouwen op YouTube lijken daar ook naar op zoek. Klikken we even rond, dan zien we Bibi Breijman (‘Tranen om Teddy, Bibi’s life vlog 120’) filmen hoe ze het niet droog kan houden als ze op het vliegveld afscheid neemt van haar baby en man, de zanger Waylon. Die snift ook een beetje mee – eigenlijk blijft alleen de baby er koel onder. De rest van de vlog gaat over leukere dingen trouwens, maar het is misschien veelbetekenend dat juist de minuut waarin de tranen zitten de vlogtitel heeft gehaald. Dat gebeurt vaker – wórdt er gehuild, hoe kort ook, dan wordt dat expliciet aangekondigd, ook vaak in de thumbnail. 

Zie ook een onopgemaakte Lottelovesbeauty die bij de start van haar vlog (‘Heel veel tranen…, vlog #192’) op haar buik op bed ligt. We zijn al peak-huil, haar gezicht is roodgevlekt – de camera moet ze er dus tijdens het huilen bij hebben gepakt. Ze was ‘heel verdrietig, over verschillende dingen’, meldt ze in de beschrijving. En dan hebben we Scarlet van YouTubekanaal ‘Ik vrouw van jou’ (‘Moeilijk om te vertellen, weekvlog 145’). Ze hangt betraand in de keuken, het licht van de spotjes schijnt ongenadig op haar. Plots onderbreekt Scarlet haar huilen: ‘Ik had trouwens dit stukje in prachtig licht overdag willen doen. Maar ja, dat is eigenlijk gelul want ik ben juist voor gewoon realistisch, en dit is hoe het nu is.’

Geregisseerd

Dat van dat prachtige licht is maar de vraag. Youtubers filmen hun huilbuien wel vaker júist in een wat slordiger setting. Zo’n keuken met beduidend minder glamoureuze belichting vormt een sterk contrast met hun luchtiger content, en benadrukt daarmee ook het felrealistische van het huilen. Hideous indeed, en dus waarachtig. Zou dat de gedachte erachter zijn? Want men lijkt hier dan wel min of meer toevallig, overmand door emotie, te zijn neergevallen, maar – laten we het even zeggen zoals het is – zowel timing als locatie is toch tamelijk geregisseerd.

Waarom zeur ik daar nu over? Wel: het is één ding om te worden overvallen door emotie, maar het is iets anders om er speciaal voor te gaan zitten en hem zo in het licht te zetten. Sterker nog: er zo naar op zoek te gaan. Wellicht ben ik ouderwets, maar ik mis de strijd, het vechten tegen de tranen, en ik mis ook het allenige dat bij huilen hoort. Zeker, de vlogger, zij huilt óók meest alleen, maar haar tranen zijn bij uitstek publieksgericht. Het huilen vindt immers plaats ‘in gesprek’ met ons, de kijkers die deze tranen later zullen ontvangen. Ponticorvo zíé je zichzelf gewoon aan het huilen maken  haar monologen zijn doorspekt met zoveel pathos dat ze pratenderwijs steeds meer overstuur raakt van haar ellende, tot de tranen erop volgen. Ze is niet de enige die dat doet. Tranen lijken een belangrijk bewijsstuk, zonder zichtbare tranen is de emotie niet geslaagd. Misschien zien de huilsegmenten er daarom vaak zo overdreven uit, te gezocht, te melodramatisch, te sentimenteel. En misschien daarom ook die huiltrots. Alsof men tevreden vaststelt: ja, het is gelúkt!

De Amerikaanse romanschrijver en essayist Leslie Jamison vergelijkt in haar essay Op de bres voor het zoet sentimentaliteit met zoetstof: ‘Beide termen beschrijven een zoetheid – van emotie of van smaak – die oppervlakkig aandoet, overdreven of onverdiend, ten enenmale onecht.’ Oké. Onecht. Nu het woord toch is gevallen: mag ik nog eens terugkomen op de geacteerde tranen van Emma Thompson in Sense and Sensibility en hoeveel echter die eruitzien dan veel van het huilen dat youtubers doen? Je zou ze eigenlijk een regisseur toewensen, die iets zou roepen in de trant van: Cut! Even wegvegen! Rustig aan! Geen huilporno!

Maar vloggers zijn natuurlijk hun eigen regisseur. En een groot deel van hun publiek heeft opmerkelijk weinig moeite met dat sentiment en die nét iets te grote overvloed aan tranen. Zo had de huilvideo van Ponticorvo meer dan honderdduizend weergaven, 1.800 duimpjes omhoog en een oneindig aantal steunbetuigingen in de commentsectie. De Huismuts kreeg ontzettend veel troostende reacties van vrouwen die haar coronastress ‘superherkenbaar’ vonden. Het lijkt erop dat in deze video’s een complexe uitwisseling van pijn en troost plaatsvindt. Onder de meeste vlogs waarin gehuild is, schrijven kijkers dat ze het zelf ook niet droog konden houden. Ik moet denken aan Jamison die schrijft: ‘In een nummer met de titel Sentimental Movie zingt Axl Rose: ‘I’m peaking on for some pain’, ik gluur mee om de pijn ook te voelen’. Wellicht gaat het bij vlogkijkers om een geheel eigen, verborgen verdriet dat via de tranen van de vlogger wordt getriggerd – zoals je soms totaal onverwacht kunt worden overvallen door een huilbui op de begrafenis van een vage kennis. Het laat in elk geval vrij letterlijk dat zogenaamde ‘effectbejag’ zien van de traag over het gezicht rollende emotionele traan. Pas als anderen de pijn zien, kan er ook worden getroost.

 Emotie-arbeid

Dat klinkt best lief en wederkerig. Maar toch nog even een addertje onder het gras. Juist door hun ‘echte’, snikkende zelf zo nu en dan te laten zien, weten vloggers een gevoel van intimiteit met hun abonnees te bewerkstelligen. Dat zeggen althans wetenschappers, die zich de afgelopen jaren over het fenomeen crying vlogs bogen. Even voor de helderheid: zij focussen zich op vlogs die echt vrijwel volledig zijn gevuld met huilen, maar dat mechanisme gaat wellicht net zo goed op voor onze youtubers die het huilen verwerken in hun ‘normale’ vlogs. Het is zeker te zien aan de duimpjes eronder: video’s waarin wordt gehuild zijn enorm populair, en daarmee stevig cement voor de relatieopbouw. Huilen is voor vloggers dus ook een middel om publiek te krijgen en te behouden. Klantenbinding dus. En daarbij hebben vooral de youtuber zelf en haar portemonnee baat.

Maar wacht, als huilen een ruilmiddel is voor meer publiek, en meer publiek op zijn beurt voor meer inkomsten zorgt, dan is al die emotie in vlogs wel een beetje de letterlijke variant van ‘crying all the way to the bank’. Huilen is zo immers niets minder dan onderdeel van een verdienmodel. Troost, alla. Maar géld, dat ook dus. In dat licht bezien is het toewerken naar de traan inderdaad ook ‘werk’ – een ambachtelijk stukje emotie-arbeid.

Hoeveel meer kilheid kunnen we aan? Niet veel. Snel terug naar essayist Jamison. Ook melodrama kan een brug vormen over de kloof tussen het individu en de levens van anderen, schrijft ze. Ook slechte films en slecht geschreven teksten en makkelijke clichés weten gevoelens bij ons los te maken  hoe gênant ook het trekken aan de touwtjes van het hart. ‘Deels vind ik dat afschuwelijk. Deels vind ik dat mooi’, aldus Jamison.

Ja, zó kun je je er natuurlijk ook toe verhouden: dúbbel. Zeker, het zou plezierig zijn als vloggers eens weenden om iets anders dan hun eigen persoontje. Maar hoe self-involved ze vaak ook zijn, influencers kúnnen soms thema’s adresseren waaraan dolende kijkers iets hebben. Dus ook al is de traan in aanvang een op effect beluste traan – als een ander daaraan wél iets heeft, is hij wellicht toch niet geheel te verguizen.

Blijft overeind dat je elke influencer de tutorial ‘ietwat geloofwaardiger huilen’ zou gunnen. Maar die tutorial bestaat natuurlijk niet. Of wacht, die bestaat natuurlijk wél: bestudeer gewoon eens Emma Thompson in Sense and Sensibility, vloggers. De scène is, hoe mooi is dat, gewoon op jullie eigenste YouTube te vinden.

Meer over