Taalgebruik!Lezerspost

Waarom bijna iedereen over sommige taalfouten heen leest

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht? Als het om valsige vrienden gaat wel.

Rogier Goetze

Soms spelen woorden koekoeksei: dan verstoppen ze zich in een zin waarin ze niets te zoeken hebben en hopen daar niet betrapt te worden. Het komt voor dat een woord zich zo goed heeft vermomd dat we er ter redactie collectief in tuinen. Dat gebeurde de afgelopen maand twee keer – of vaker natuurlijk, maar dan heeft écht niemand het gezien.

Mattijs Raadsen las op 23 december: ‘Als een ijsvogel het water induikt om een visje te verschansen…’ en constateert terecht dat hier niet ‘verschansen’ had moeten staan, maar ‘verschalken’. De twee woorden staan in het woordenboek onder elkaar, dus in die zin liggen ze dicht bij elkaar. Inhoudelijk is het een ander verhaal: ‘zich (achter iets) verschansen’ betekent zich indekken, zich verschuilen; ‘verschalken’ betekent in de geciteerde zin gewoon ‘vangen’. Het verschalkte visje had zich dus niet goed genoeg verschanst.

Nog zo’n geval dat, vooral als je een artikel wat sneller doorleest, volstrekt geloofwaardig klinkt, maar de plank al even volstrekt misslaat: ‘Wat de particuliere eigenaar precies heeft behelsd om opdracht te geven illegaal werk uit te voeren is onbekend.’ E. Braakhuis en Wil Fagel lazen deze zin en merkten op dat de auteur ‘behelzen’ (inhouden, bevatten) moet hebben verward met ‘bezielen’ of ‘bewegen’.

Iets subtieler is het vermeende verschil tussen ‘geregeld’ en ‘regelmatig’, in de betekenis van ‘herhaaldelijk’. Het interessante hierbij is dat er meerdere – vaak wat oudere – lezers zijn die klagen over een verkeerd gebruik van deze woorden, maar dat die elkaar daarbij soms glashard tegenspreken. Volgens Wim Bijl en J. Beenen is ‘regelmatig’ onjuist. (‘Geregeld aandacht aan besteden in uw rubriek’, adviseert Beenen.) Eric Bakker keurt daarentegen een zin als ‘dit wordt geregeld gedaan’ af; volgens hem moet het zijn: ‘dit wordt regelmatig gedaan’.

Het is ook best ingewikkeld, kun je denken. Maar nee, het is juist heel makkelijk: het mag namelijk gewoon allebei, tegenwoordig. De Taalunie besteedt er online een hele pagina aan en stelt: ‘Geregeld en regelmatig (...) kunnen allebei als bijwoord gebruikt worden in de betekenissen ‘op gezette tijden’, ‘herhaaldelijk’ of ’tamelijk vaak’.’ (Dat ‘als bijwoord’ is hier overigens wel van belang: als bijvoeglijk naamwoord verschillen ‘geregeld’ en ‘regelmatig’ namelijk vaak wél van betekenis. Zo spreek je niet zo snel van een ‘een geregelde stoelgang’.)

Het Stijlboek van de Volkskrant heeft, opvallend genoeg, ook (nog) een mening: het zit in het kamp-Bijl-Beenen, dus met een voorkeur voor ‘geregeld’. Maar het zegt ook: ‘Het onderscheid begint echter te vervagen.’ En dat zal zich waarschijnlijk doorzetten tot er niets meer van over is.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Lees hier alle afleveringen van alle rubrieken van de pagina Taalgebruik! uit de Volkskrant.

Meer over