Kunstwerk van de week

Voetballer Abe Lenstra nam een bal mee uit wandelen

Wekelijks bespreken we een kunstwerk dat nú om aandacht vraagt. Deze week: Abe Lenstra (1956) van Jeanne Bieruma Oosting.

Stefan Kuiper
Jeanne Bieruma Oosting - portret van Abe Lenstra  Beeld Natascha Libbert
Jeanne Bieruma Oosting - portret van Abe LenstraBeeld Natascha Libbert

Abe is terug. Jeanne Bieruma Oostings olieverfportret van de Friese voetballegende (1920-1985) bedoel ik, niet de man zelf. Het werd voor het laatst gesignaleerd in 2009, toen de eigenaar, oud Heracles-voorzitter Jan Smit, het uitleende aan het nog te realiseren Voetbalmuseum in Middelburg. Dat museum kwam er niet, zoals ook het alternatief in Roosendaal niet van de grond kwam, en ergens tussen die niet verwezenlijkte projecten raakte Abe van de radar. Via een reeks verwikkelingen, waarvoor hier de ruimte ontbreekt om ze na te vertellen, maar waarin onder meer commentator Johan Derksen een rol speelde, kreeg Smit het portret terug, waarna hij het in bruikleen gaf aan Museum Belvédère, vlakbij Heerenveen, ook wel bekend als Abeveen.

Abe dus. De wat oudere lezer heeft hem misschien nog wel zien spelen. Eigenzinnige kerel. Fabelachtige dribbelaar. Zijn trukendoos, leek het, was heel wat maatjes groter dan die van zijn tijdgenoten. Overstapjes, effectballetjes met de buitenkant – alles. Thom Mercuur, de kleurrijke oprichter van Museum Belvédère, kwam Abe als kind ooit tegen in Heerenveen en gooide hem een bal toe. Abe, vertelde Mercuur op televisie aan de interviewer buiten beeld, legde de bal eerst stil op de linkerschoen, toen op de rechter, in de nek, op de hak, voordat hij de bal terug trapte…

‘En dat deed Abe allemaal vanaf een fiets?!’

‘Vanaf een fiets, ja…’

Dat was in de periode dat Abe met Heerenveen Ajax klopte met 6-5 na een 1-5 achterstand.

Daarna kwamen de aanbiedingen. Abe kon naar Fiorentina, andere Italiaanse clubs toonden ook interesse… Het werd SC Enschede. 11.000 gulden telden die voor Lenstra neer. Dit was in 1955, een jaar voor Oosting hem portretteerde in het karakteristieke donkere tenue.

Jeanne Bieruma Oosting, Voetbalmatch in Monaco, 1951 Beeld Kunstmuseum Den Haag
Jeanne Bieruma Oosting, Voetbalmatch in Monaco, 1951Beeld Kunstmuseum Den Haag

Zij was een provinciegenoot van Abe. Ze groeide op in het iets Noordelijker gelegen Leeuwarden. Een ‘Friescaise’ noemde Oosting zichzelf, verwijzend naar haar latere jaren in Parijs. Ze was een begaafde schilder, aquarellist, graficus, boekontwerper en glaskunstenaar, en een van die kunstenaars die onder de dogma’s van de vernieuwing lang in de schaduw bleef. Mede dankzij Jolande Withuis’ veelgeprezen biografie staat haar kunst weer volop in de belangstelling. Terecht. Het is aangenaam werk. Haar stillevens hebben een Matisse-achtige lichtheid. Haar portretten zijn memorabel, al maakte Oosting er niet veel. Waarom ze Abe precies portretteerde is niet helemaal duidelijk. Oosting, van wie zaterdag meerdere tentoonstellingen openen, hield van voetbal, en schilderde eerder een wedstrijd van SC Monaco, maar waarom juist Lenstra model stond: een vraagteken.

Het maakjaar, 1956, biedt wellicht een hint. Nederland won toen met 2-1 van West-Duitsland, het eerste naoorlogse duel tegen het buurland. Abe tekende voor beide doelpunten. Wellicht was Oostings portret bedoeld ter herinnering aan die prestatie, al kan het ook verband houden met het boek dat Abe datzelfde jaar met hulp van een ghostwriter publiceerde: Voetballen doe je zó.

Of misschien was er geen directe aanleiding.

Hoe dan ook, het is goed getroffen. Het toont de beroemde haarlok, maar ook Abe’s typische, naar voren hellende lichaamshouding. Paul Klee noemde tekenen ‘een lijn mee uit wandelen nemen’, maar voor Abe was voetballen een bal mee uit wandelen nemen, en al wandelend had hij de neiging het ding te beschermen door zijn bovenlijf er overheen te hangen – dat hangende, meen ik, zie je in Oostings portret terug. Wanneer Abe op stoom kwam zwaaide hij trouwens vreemd met zijn handen, alsof hij dreigde zijn evenwicht te verliezen. Ook dat ving de schilder knap.

Jeanne Bieruma Oosting, Parijs 1930 Beeld RKD
Jeanne Bieruma Oosting, Parijs 1930Beeld RKD

Jeanne Bieruma Oosting (1898-1994)

Titel

Abe Lenstra (1956)

Museum:

Museum Belvédère, Oranjewoud

Meer Bieruma Oosting:

De Zomer van Jeanne in Zutphen, Museum Henriette Polak, Zutphen, 09-04 t/m 21-08

Jeanne Bieruma Oosting: stoeien met de muzen, Museum Belvédère, 09-04 t/m 21-08

De poëzie van het dagelijks leven: Jeanne Oosting, Museum Maassluis, 16-04 t/m 21/08

Jeannes Zomer, Jeanne Bieruma Oosting terug in Almen, Museum STAAL, 09-04 t/m 30-10

Meer over