VNU en het 'goede huis' voor zijn dagbladen

De vijf regionale kranten van uitgever VNU zijn te koop. Vakbonden en hoofdredacteuren willen alleen verder, maar die optie lijkt niet reëel....

IS HET ECHT zo erg om voor uitgever Wegener Arcade te werken? Dat vragen de 2800 werknemers van de VNU Dagbladengroep zich de laatste dagen af. Het Brabants Dagblad, Eindhovens Dagblad, De Gelderlander, Dagblad De Limburger en BN/De Stem worden verkocht en de grote vraag is aan wie. Journalisten en drukkers bezochten vrijdag een demonstratiebijeenkomst in Best, omdat zij bang zijn hun arbeidsvoorwaarden, hun baan of zelfs hun hele krant te verliezen.

Die eensgezindheid is broos: de vijf kranten hopen bijeen te blijven, maar waarschijnlijk zal ieder voor zich proberen uit handen te blijven van het 'karige en schrale' Wegener. Bovendien vinden de hoofdredacteuren het helemaal niet zo erg om weg te gaan bij VNU. 'Ik werk liever voor een werkgever die nog gelooft in kranten', zeggen enkele hoofdredacteuren. VNU wil af van regionale dagbladen, omdat met professionale informatie (vakbladen, databanken en de Gouden Gids) meer geld is te verdienen.

Voorlopig sturen de hoofdredacteuren aan op verzelfstandiging. Samen met de vakbonden hopen zij dat de VNU Dagbladengroep kan worden opgekocht door het personeel, of door investeerders met de bedoeling de groep intact te houden. Maandag laat het college van hoofdredacteuren zich voorlichten over de mogelijkheden door een Belgische hoogleraar. Die gaat ook in op de mogelijke gevolgen van verzelfstandiging.

Complicatie is dat VNU-baas Joep Brentjens weigert gedetailleerde cijfers te leveren aan zijn hoofdredacteuren of aan vakbonden. Hij wil niet horen van een eventuele management buy out, of een verkoop waarbij hij een bruidsschat moet meegeven. In een gesprek met de bonden beloofde Brentjens afgelopen week slecht 'een goed huis te zullen zoeken voor zijn mensen'.

Dat is VNU tot nu toe zeker geweest. De vijf regionale kranten behoren tot de meest winstgevende van het land. Vorig jaar meldde VNU 131 miljoen gulden winst voor de dagbladen en na de eerste helft van 1999 was al 92 miljoen gulden binnen. Dat komt neer op een marge van 17 procent en die lijkt stijgende. Ter vergelijking: uitgever PCM (onder meer de Volkskrant, AD, NRC Handelsblad) is blij met een marge van circa 12 procent, de jongste aanschaf van VNU, het Amerikaanse onderzoeksbureau Nielsen Media, scoort 35 procent. Desondanks zijn de VNU-kranten volgens deskundigen circa 1,8 miljard gulden waard.

De vraag is of verzelfstandiging reëel is. Het personeel kan gezamenlijk een bod doen, maar dan moet het zelf ook met geld over de brug komen. Een investeringspercentage van 10 procent, gebruikelijk bij een management buy out, komt neer op 180 miljoen gulden. Zelfs als een groep investeerders een bod doet met als doel de kranten bijeen te houden, is de prijs te hoog.

Dat komt omdat het bedrag mede wordt bepaald door synergetische voordelen die een koper denkt te kunnen behalen. Wie al kranten heeft, kan advertentie-afdelingen en drukkerijen schrappen, en 'redactionele samenwerking' afdwingen. Volgens de journalistenvakbond NVJ lopen die voordelen op tot 'enkele honderden miljoenen'. 'Dat drijft de prijs op', verwacht secretaris Hans Verploeg. 'Zonder dat een investeringsmaatschappij die voordelen daadwerkelijk kan realiseren.'

Meest waarschijnlijke scenario: De Telegraaf Holding koopt alle vijf VNU-kranten op en schuift er twee door naar Wegener Arcade. De Telegraaf houdt Dagblad De Limburger en voegt die samen met het Limburgs Dagblad die al van de Amsterdamse uitgever is. Deze krijgt dan een monopolie in Limburg, waarbij adverteerders niet meer om de advertentie-verkopers van De Telegraaf heen kunnen. Mogelijk gaan die verplichte doorplaatsing van advertenties eisen.

Ook de Brabant Pers wordt waarschijnlijk in eigen zak gehouden. Deze bestaat uit het Brabants Dagblad en het Eindhovens Dagblad en is het meest winstgevende onderdeel van de VNU Dagbladengroep. Voor Wegener blijven de minder rendabelen over, die voor de uitgever toch interessant zijn vanwege potentiële synergievoordelen. De Gelderlander kan immers samen met het Gelders Dagblad en de Arnhemse Courant, BN/De Stem overlapt met de Provinciale Zeeuwse Courant. Dat hoeft overigens niet te betekenen dat titels verdwijnen, maar arbeidsplaatsen zal het waarschijnlijk wel kosten.

Dit scenario staat op de agenda in bestuurskamers, terwijl werknemers, vakbonden en zelfs het Nederland Genootschap van hoofdredacteuren (inclusief Johan Olde Kalter van De Telegraaf), op verzelfstandiging aandringen. Opvallend is desondanks het gemak waarmee de verkoop geaccepteerd wordt. 'Als VNU meer kan verdienen met de Gouden Gids', stelt een hoofdredacteur, 'dan moeten ze vooral hun aandacht daar in steken.' Van woede of verbijstering, woorden die vorige maand vielen, lijkt nergens sprake.

De energie richt zich op 'behoud van titels, werkgelegenheid en arbeidsvoorwaarden'. Vooral op dat laatste gebied valt op korte termijn veel te verliezen. Een Wegener-journalist verdient circa 20 procent minder dan een collega bij VNU die een royale winstdeling ontvangt en een zogeheten samenwerkingstoeslag voor het geval zijn artikelen ook in een zusterkrant wordt geplaatst.

'De Telegraaf is hier favoriet', stelt een redacteur van De Gelderlander. Hij vreest dat Wegener Arcade vooral in synergievoordeel geïnteresseerd zal zijn en ieder dubbeltje gaat omdraaien. Een eigenschap die niet vermoed wordt bij De Telegraaf. 'Dat is een kapitaalkrachtig bedrijf dat nog in kranten gelooft', droomt zijn collega bij dagblad De Limburger hardop.

Meer over