Verontwaardiging over ‘censuur’ EO is hypocriet

De EO is niet de enige omroep die het eigen gedachtegoed uitvent. Volgens Vincent van Gerven Oei pogen critici op perverse wijze hun objectiviteit te bewaren....

Vincent van Gerven Oei

In diverse media is melding gemaakt van het weglaten van scènes uit David Attenboroughs BBC-documentaire The Life of Mammals, door de EO uitgezonden als Het leven van zoogdieren, waarin gewag wordt gemaakt van de evolutietheorie. In een reactie (Binnenland, 30 juli) op de ‘ontmaskering’ door Gerdien de Jong, universitair hoofddocent evolutiebiologie aan de Universiteit Utrecht, merkt EO-directeur Henk Hagoort op: ‘Sinds de oprichting passen we natuurfilms aan. Of de kijker dit weet, is niet relevant. Die kent de identiteit van de EO. Daarom staat in de linkerbovenhoek van het beeldscherm het logo van de EO en niet dat van de BBC.’

Hagoort legt hier direct de vinger op de zere plek, namelijk: alle omroepen claimen met hun logo het materiaal dat ze uitzenden, en maken zo dus propaganda voor hun gedachtegoed. De TROS, NOS, LLiNK of EO: allen beheersen ze vooral de kunst van het weglaten.

Deze kwestie is interessant omdat we de mogelijkheid hebben te zien wat er is weggelaten, namelijk op de YouTube-filmpjes die De Jong heeft gemaakt. In een aantal gevallen gaat het om scènes waarin jaartallen (‘15 miljoen jaar’, ‘miljoenen jaren’, etcetera) of dinosaurussen expliciet worden genoemd. In de overige gevallen gaat het vooral om een ‘holistische’ toon die wordt aangeslagen: ‘vroeger was dit een groot continent’, met als impliciete ondertoon: maar nu is alles en iedereen verdeeld. Het lijkt de EO dus niet zozeer om de feitelijkheid van de aardplatentectoniek te gaan, maar om de verborgen, ideologische boodschap van dit soort ‘natuurdocumentaires’.

De eerste weggelaten scène (zoek op YouTube.com naar ‘EO’ en ‘censuur’, het gaat om filmpje 1) is daarvan een goed voorbeeld. Het filmpje behandelt het weggelaten laatste deel van de documentaire, betreffende de relatie tussen aap en mens. ‘We will take a look at the lives of our closest relatives’, vertelt Attenborough onder een aanzwellend symfonieorkest: we zien apen die harmonieus een nootje kapotslaan (uit Attenborough’s borstzakje, doet de cut vermoeden) en een moederaap met kindje die al zogend door een rivier waadt, ‘...and they will lead us to ourselves, perhaps the most succesful variation of the mammal’s winning design’. Dan zien we tienduizenden mensen, opeengepakt naast een vervuilde rivier in een Zuid-Aziatisch derdewereldland.

Voor de EO legt deze scène wellicht een te duidelijk verband tussen aap en mens, maar in de beeldtaal wordt juist het contrast benadrukt: de aap als harmonieus samenlevend met de natuur versus de mens (‘A Winning Design’) en de ongebreidelde uitbuiting van zijn leefomgeving. De impliciete boodschap: ‘Kijk wat wij de aarde aandoen!’

De openingsscène van de film (zoek weer op ‘EO’ en ‘censuur’; filmpje 3) toont dieren in het wild – vechtend, vliegend, spelend en zwemmend in hun natuurlijke habitat met tussendoor welgeteld één shot van graan stampende Afrikanen in een derdewereldland. Hoe zou dezelfde scène eruit zien met shots van een drukke winkelstraat of van Japanners in een kantoor? Juist dit is een grote ideologische, politiek correcte verdwijntruc. De beelden van onze moderne, technologische samenleving zouden ons te veel confronteren met onze eigen belabberde positie. In plaats daarvan, als bescherming, zien we de Ander: het derdewereldkind, fakirs aan de Ganges, sjamanen op de toendra: het zijn zij die ons verloren contact met de aarde moeten waarborgen.

Zo lijkt het erop dat de EO niet de evolutieleer als target heeft, maar vooral het gebruik van de evolutieleer als een sentimentele levensbeschouwelijke basis, als context om daar onze eigen ‘schuld’ in te kunnen plaatsen.

De verontwaardiging in de media (zie ook Binnenland, 1 augustus) is dan ook uiterst hypocriet. Het is niet zo dat Attenboroughs kijk op de evolutieleer als wetenschappelijk ‘objectief’ is te kwalificeren en die van de EO ‘subjectief’ en door de christelijke leer besmet. Door de EO direct aan te wijzen als ‘schuldige’ probeert men op een perverse, krampachtige wijze zijn eigen ‘objectiviteit’ hoog te houden, zonder onder ogen te zien dat alle media, documentairemakers en goede doelen dingen naar de empathie van de kijker.

Is de kunst van het weglaten immers niet ook het weglaten van beelden van het mislukte voedseltransport naar Sudan en de miljoenen kinderen die naast het blije Novib-kindje sterven aan aids?

Meer over