Reportage

Uitersten worden verenigd op het Cannes Filmfestival

Behalve een podium voor films die af zijn, vormt het filmfestival in Cannes ook de grootste markt voor films in de maak. Die worden gekocht op basis van het script. Een risico, want het is afwachten of verwachtingen worden waargemaakt.

Vanaf links: Gus Van Sant, Naomi Watts en Matthew McConaughey. Beeld EPA
Vanaf links: Gus Van Sant, Naomi Watts en Matthew McConaughey.Beeld EPA

Het is zaterdagavond en Matthew McConaughey - glimmend paars smokingjasje, aanzienlijke baard - veroorzaakt een verkeersinfarct in Cannes. Drommen mensen verdrukken zich rond het festivalpaleis, waar legertjes agenten de toestroom van genodigden reguleren. Fans bedelen om handtekeningen, zwaaiend met dvd's van Interstellar en How to Lose a Guy in 10 Days, een comedy van voor McConaughey zichzelf herschiep als serieuzer acteur en toetrad tot de hoogste Hollywoodorde. De 45-jarige Amerikaan wuift en bestijgt de rodelopertrap, gemoedelijk grijnslachend.

De acte de présence van 's werelds populairste acteur, aanwezig vanwege zijn hoofdrol in de film van oud-Palme d'Or-winnaar Gus Van Sant, dient als hoogtepunt van de dag, ingepland op het ereplekje in de festivalprogrammering. Alleen is de feeststemming een dag eerder verstierd door de pers: er klonk uitzonderlijk luidkeels boegeroep na afloop van de persvoorstelling van The Sea of Trees. En 's ochtends verwoestten de dagbladen wat er nog overeind stond van Van Sants melodrama over een suïcidale man (McConaughey) die verdwaalt in een Japans bos: weeïge, esoterische survivalkitsch. Tegenspeelster Naomi Watts, die in de film wordt getroffen door een combinatie van kanker en een auto-ongeluk, om vervolgens te reïncarneren als Japanner en bloem, klaagde bij een journalist van Hollywoods bekendste filmbusinesswebsite Deadline dat het maar raar was dat de pers zich in Frankrijk nog vóór de première mag uitspreken. Waarom was er geen embargo?

McConaughey suste tijdens de persconferentie: 'Iedereen heeft het recht om boe te roepen.'

Arthousemarkt

Europa is wereldwijd de belangrijkste afzetmarkt voor arthouse, met Frankrijk als grootste territorium. Ook de Benelux telt mee als voornaam gebied, zegt filmacquisiteur Aranka Matits, die voor diverse partijen films koopt in Cannes. 'Zeker nu de markt in Italië en Spanje zo krimpt.' Ook in haar geboorteland Duitsland is de belangstelling relatief beperkt. 'Daar rekent men opera, musea en theater tot de hoge cultuur, film veel minder.' Een nadeel voor Nederlandse distributeurs is dat de prijs voor een verkoop aan de Benelux vaak wordt opgedreven, omdat er verdeeld over België en Nederland zo veel potentiële afnemers zijn.

Veelkoppig beest

Geen festival ter wereld verenigt zulke uitersten als het Cannes Filmfestival, waar de artistieke leiding voortdurend een veelkoppig beest tevreden dient te stellen: filmindustrie, pers, sponsors en de bataljons hongerige fotografen, die met hun flitslicht twaalf dagen lang bevestigen dat de paar meter rode stof voor de witte filmbunker aan de Côte d'Azur toch echt de meest begeerlijke plek op aarde is.

Die belangenmix bestaat al sinds de begindagen van het festival. Zonder sterrenglamour geen aandacht (en geen geld ook) voor al die artistiek hoogstaande filmproducties.

En sterren zijn schaars goed in de filmwereld anno 2015. 'De agenten van acteurs zijn momenteel meer geïnteresseerd in tv-series', zegt Aranka Matits, acquisiteur van filmtitels. Ze bezoekt jaarlijks Cannes namens diverse distributeurs, waaronder het Nederlandse September Film (dat onder meer Ventoux uitbracht). 'Dat is de klacht dit jaar in Cannes: het is momenteel heel moeilijk grote namen te strikken, heel duur ook.'

De rode loper van het festivalpaleis in Cannes. Beeld Reuters
De rode loper van het festivalpaleis in Cannes.Beeld Reuters

Behalve een podium voor films die af zijn, vormt Cannes ook de belangrijkste markt voor films in de maak. Soms bestaan die uit niet veel meer dan een scriptidee, een meer of minder bekend regisseur en de hele of halve toezegging van een acteur. Alhoewel het totale aanbod aan films overstelpt, is de hoeveelheid veelbelovende titels dit jaar beperkt. 'Het is een verkopersmarkt', zegt Matits. 'Als je zo'n titel hebt tenminste.'

Pim Hermeling is eigenaar van September Fims. Grofweg 80 procent van wat hij in Cannes uitgeeft aan de aankoop van een film moet hij terugverdienen middels de bioscooprecettes. Online-verkoop levert in Nederland maar weinig op, de dvd-markt krimpt. Soms koopt hij spontaan: zoals de documentaire over topkoks die voor daklozen koken in Milaan, die afgelopen vrijdag plots ter sprake kwam in een werkgesprek. 'Dat kan met een handdruk, als je elkaar kent. De details werken we later uit.' Andere titels zoemen al rond: zoals de scripts van nieuwe, nog te maken films van erkende auteurs zoals Pedro Almodóvar, en Palmwinnaar Emir Kusturica. 'Die laatste is met Monica Bellucci, dus dan weet je zeker dat de film volgend jaar in Cannes in première gaat.' Ook te koop: rechten op een nieuw drama van Abdellatif Kechiche, eveneens palmwinnaar (voor La vie d'Adèle), en binnen de industrie bekend als een 'pain in the ass' - een regisseur die makkelijk budgetten en deadlines overschrijdt, wat extra risico's meebrengt.

Maar wie laat instapt, loopt de mooiste projecten mis of betaalt de hoofdprijs. Hermeling: 'Je koopt op basis van een script en dan hoop je maar dat de film straks ook op dat script lijkt.'

Relaties

Een van de duurste speelfilmprojecten, een nog titelloze komedie van Judd Apatow (Knocked Up), werd afgelopen weekend gekocht door Dutch FilmWorks, dat in Nederland onder meer The Wolf of Wall Street uitbracht. De vraagprijs voor de Benelux - zowel bioscoop, online en tv-rechten - was 2 miljoen dollar. 'Maar dat was vóór de onderhandeling', zegt Peter de Haan van DutchFilmWorks, die de exacte prijs niet wil noemen.

Het kopen vindt plaats in hotel-suites, lobby's en aan terrastafels, een enkele keer vaart een partij de belangstellenden over naar een voor de kust dobberend jacht. Ook de grotere aankopen worden doorgaans bezegeld met een handdruk of enkel telefoontje: it's yours. De Haan: 'Volgende week ontvangen we pas de contracten, die dan worden nageplozen door onze juridische afdeling.'

Veel wordt bepaald door relaties: 'Als een onbekende partij zegt dat ze een Bradley Cooper of Bruce Willis leveren, denk ik: wie garandeert dat?'

Matthew McConaughey. Beeld AFP
Matthew McConaughey.Beeld AFP

Ook op de bodem van de markt gedijen de bekende sterren, met name de wat oudere actie-acteurs, bij gebrek aan jonge aanwas. In de kelder van het festivalpaleis is de filmbraderie vol kraampjes met name gevuld met B- en C-films. Hier hangen posters voor vijf nieuwe, nog te maken actiefilms met Dolph Lundgren (57), ooit de Russische tegenstander van Rocky. Ook Steven Seagal (63) is sterk vertegenwoordigd, onder meer met The Asian Connection, the beast is in the east, waarin de held in conflict raakt met een Aziatische gang. Zelfs de in 2010 overleden Dennis Hopper heeft een nieuwe film: Flatland, waarin Hopper 'vanuit een andere dimensie' in hedendaags Shanghai belandt om het kwaad te bestrijden. 'De film is nog niet verkocht', zegt de standmedewerker, die uitlegt dat Flatland een hermontage is van een tv-serie die Hopper ooit opnam voor de Chinese markt.

Er wordt ook gehandeld in Nederlandse films, waaronder Blood, Sweat and Tears, de Hazes-biopic.

Regisseur Diederick Koopal, aanwezig in Cannes, verwacht er niet heel veel van. 'Ze hebben natuurlijk geen idee wie hij is.' Aan de andere kant: vorige week ontving de regisseur per post een grote doos uit Japan, met bokaal: de Hazesfilm had daar een festivalprijs gewonnen. En zijn eerdere succesfilm, De Marathon, werd verkocht aan Japan, Zuid-Amerika en Cuba.

Onverkoopbaar

Cannes is ook de plek voor op papier praktisch onverkoopbare films, zoals Saul Fia van László Nemes. Geen regisseur maakte de afgelopen dagen zo'n entree in de filmwereld als de 38-jarige Hongaar, de enige debutant in de hoofdcompetitie. Saul Fia (Sauls zoon) volgt een lid van het Sonderkommando in Auschwitz-Birkenau, de Joden die gedwongen ondersteunende taken verrichtten bij het vergassen en verbranden. Nemes, die zich zondagmiddag laat interviewen in een strandtent aan de Croisette, houdt de camera continu dicht bij het personage: we zien enkel wat de fysiek en geestelijk gesloopte man ziet, of eigenlijk al bijna niet meer kan zien. Saul Fia is onthaald als meesterwerk: een van de meest aangrijpende en eerlijke Holocaustfilms sinds Shoah van Claude Lanzmann. Maar er zijn ook critici: mag je dit zo laten zien? Nemes (38), van wie familie in de kampen omkwam ('daarover wil ik het niet hebben'), vindt nadrukkelijk van wel. Zijn film is zojuist gekocht door Sony. Zonder Cannes was dat ondenkbaar: Nemes kreeg steun van het festival bij de realisatie van zijn film. Zowel Duitsland als Israël weigerden de film om inhoudelijke redenen te co-financieren. Nu wordt de regisseur genoemd als serieuze kanshebber voor de Palme d'Or. 'Die hoef ik niet te winnen', zegt Nemes. 'Dit is voldoende zo. Als de mensen de film maar zien.'

Meer over