reportage

Typisch Fringe: theater waarvan je niet wist dat je erop zat te wachten

A Circle of Exchange van Erin Skye op het Amsterdam Fringe Festival. Beeld Annelies Verhelst
A Circle of Exchange van Erin Skye op het Amsterdam Fringe Festival.Beeld Annelies Verhelst

Het Amsterdam Fringe Festival is uniek in Nederland. Hier zie je het nieuwste, gekste en marginaalste wat er op theatergebied te vinden is.

Toen begin september de felroze Fringe-vlaggen weer in de stad verschenen, de mailbox volliep met berichten als ‘Kom je ook kijken naar onze emo-kitsch-monoloog met “echte” tranen?’ en ik de festivalposter zag met daarop een genderneutraal model met discoballen als ogen, wist ik het: zelfs een wereldwijde pandemie kan het Amsterdam Fringe Festival niet kapot krijgen. Goddank, want het Fringe is uniek in Nederland. Het is het enige theaterfestival waar je uitsluitend dingen kunt zien die nergens anders te zien zijn.

Tegelijk met het Nederlands Theater Festival, dat deze week ‘de beste toneelvoorstellingen’ van het afgelopen seizoen laat zien, programmeert het Fringe het nieuwste, gekste en marginaalste wat er op theatergebied te vinden is in een keur aan zaaltjes door heel Amsterdam. Op anderhalve meter afstand zijn deze shows er alleen maar intiemer op geworden. Want ook voor 24 man treden de Fringe-artiesten net zo makkelijk op.

Danseres Lorraine Smith in Pang & Ping van Daphne Karstens op Amsterdam Fringe Festival Beeld Annelies Verhelst
Danseres Lorraine Smith in Pang & Ping van Daphne Karstens op Amsterdam Fringe FestivalBeeld Annelies Verhelst

Zoals danseres Lorraine Smith die de double bill Pang & Ping van kostuumontwerper Daphne Karstens speelt in het Pleintheater in Amsterdam-Oost. Zelf noemt Karstens het een ‘wearable sculpture project’. Het is in feite een wonderlijke dansperformance, waarin Smith verstopt zit onder grote driehoekige sculpturen die in uiteenlopende vormen rondom haar lichaam zijn gedrapeerd. In het tweede deel draagt ze een wit kostuum van snoeren en buisjes waaruit rook komt. Ze doet denken aan een humanoïde robot. Het is de mens als tussenvorm. Typisch Fringe dit, theater waarvan je niet wist dat je erop zat te wachten.

Deel één van Ping & Pang, Beeld Annelies Verhelst
Deel één van Ping & Pang,Beeld Annelies Verhelst

En zo is er dus nog veel meer komende week. Een vlugge blik op de website leert ons het bestaan van ‘een performance-workshop over succes’, ‘een erotische bedevaart’, ‘een onderzoek naar zelfaanraking,’ een voorstelling over ‘al het grappigs dat bij een miskraam komt kijken’, ‘melancholische mime met glitter’, een ‘trippy fysiek-gedicht’ en natuurlijk het yoga-theater van Annica Muller.

Bij de opening van het festival, afgelopen donderdagavond in theater De Brakke Grond, memoreert vertrekkend festivaldirecteur Aukje Verhoog het afgelopen jaar, waarin de voortdurende crisis haar tol is beginnen te eisen. Ze benadrukt in haar speech het belang van kunst en experiment. ‘Juist omdat we met zijn allen niet weten hoe lang we nog in de onduidelijkheid zullen blijven, is het belangrijk om te mogen proberen, om vorm te geven aan die mist, om weldoordacht het experiment aan te gaan.’

Aukje Verhoog tijdens de opening van Amsterdam Fringe Festival. Beeld Annelies Verhelst
Aukje Verhoog tijdens de opening van Amsterdam Fringe Festival.Beeld Annelies Verhelst

Ook heeft ze een boodschap voor Mark Rutte: ‘Open je ogen, kijk in die discoballen ogen, en zie hoe de Fringemakers hun glitterende visies op de toekomst projecteren. Wie start bij het onbekende, komt uit bij wat hij niet voor mogelijk hield.’

Een beetje visie is iets waar we zo langzamerhand allemaal naar verlangen, en op het Fringefestival krijg je die in bakken.

Bijvoorbeeld ook in de voorstelling Gouden bergen van regisseur en schrijver Nina-Elisa Euson in Podium Mozaïek in Amsterdam-West. Hierin vertellen spelers Ferhat Kaplan en Yeliz Dogan, gestoken in obligaat Adidas-uniform, op opgewekte en aanstekelijke wijze ‘de geschiedenis van de Nederturk’. Ze beginnen bij de eerste generatie gastarbeiders die gouden bergen werd beloofd als ze naar Nederland zouden komen. Maar eenmaal hier aangekomen, troffen ze een koud, regenachtig land, waar het hard werken was in nare fabrieken. Wat er daarna gebeurt, is verbazingwekkend complex, ongemakkelijk en ook leuk.

A Circle of Exchange van Erin Skye op Amsterdam Fringe Festival. Beeld Annelies Verhelst
A Circle of Exchange van Erin Skye op Amsterdam Fringe Festival.Beeld Annelies Verhelst

In CC Amstel, elders in de stad, speelt de Australische Erin Skye ondertussen haar genre-tartende ASMR-circusvoorstelling A Circle of Exchange. Voor wie goed tegen fluisteren kan, is dit een bijzondere ervaring. Toeschouwers zitten rondom Skye, die ondersteboven aan twee lussen aan het plafond hangt. Terwijl zij acrobatische toeren uithaalt, instrueert ze ons op fluistertoon om met de toeschouwer tegenover ons te praten via een bekertjestelefoon (twee koffiebekertjes verbonden met een strak gespannen touw). De performance gaat over ontmoeting, concentratie en ontspanning. De een ondergaat die bloedserieus, de ander lacherig. Het maakt niet uit; je staat hoe dan ook na afloop buiten met een glimlach op je gezicht.

Ongeziene aanraders

Het Amsterdam Fringe Festival staat t/m 12/9 in alle wijken in Amsterdam. Enkele ongeziene aanraders uit het programma vol onbekende namen zijn: Reflejo, muziektheater over schilderes Frida Kahlo, van theatermaker Dahiana Candelo, Am I A Robot?*, een theatrale documentaire over ons onvermogen tot empathie, de monoloog Alstublieft Zawadi van spoken word-artieste Daniëlle Zawadi, en After the Echo van mimers Nick Deroo en Tom de Ronde, naar eigen zeggen een ‘glitterode aan de melancholie, die je bij de ballen grijpt’.

Meer over