Nieuws

Twee onbekende kinderportretten van Mondriaan ontdekt

Het was jarenlang een familiegeheim: in de woonkamer van de oma van Nick Draaijer (32) hing een echte Mondriaan, een portret van Draaijers betovergrootmoeder. Het doek bleef Draaijer fascineren. Toen hij besloot de geschiedenis van het portret te onderzoeken, ontdekte hij twee onbekende portretten van Mondriaan.

Maxine van Veelen
Portret van Nicolaas Bergman geschilderd door Piet Mondriaan in 1908  Beeld
Portret van Nicolaas Bergman geschilderd door Piet Mondriaan in 1908

Het gaat om portretten van een meisje en een jongetje, Bets en Nicolaas, kinderen van Draaijers betovergrootvader Cees Bergman. Deze kinderportretten bevinden zich in privécollecties in Nederland. Met zijn zoektocht vond Draaijer bovendien een portret dat slechts van een zwart-wit foto bekend was en hij wist de geportretteerde op een ander werk te identificeren. Ook hier gaat het om kinderen van Cees Bergman.

In zijn boek De geheime portretten van Mondriaan beschrijft Draaijer de band tussen zijn betovergrootvader Cornelis ‘Cees’ Bergman en Mondriaan. Een ‘zoektocht naar waar ik vandaan kom’, noemt Draaijer het. Draaijer, zonder historiografische ervaring maar met ‘nieuwsgierigheid als kompas’, zocht voor zijn onderzoek verre familieleden en Mondriaan-kenners op, spitte archieven en familiealbums door, las brieven, manuscripten en literatuur over kunst.

Elisabeth Bergmans of Bets, geschilderd door Piet Mondriaan in 1907-1908 Beeld
Elisabeth Bergmans of Bets, geschilderd door Piet Mondriaan in 1907-1908

Mondriaan-kenner Wietse Coppes, kunsthistoricus en conservator bij het Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis (RKD) is verrast: ‘Kinderportretten zijn buitenbeentjes in Mondriaans oeuvre. Omdat de schoorsteen moest roken, heeft hij wel veel portretten gemaakt, wat hij vervelend vond, want ‘het moest altijd naar de smaak van de mensen’ zijn, in zijn woorden. Maar voor een goede vriend stak hij er vast meer liefde in. Die aandacht zie je in deze werken: ze zijn minder stijf en formeel.’

Coppes noemt de vriendschap tussen Bergman en Mondriaan het belangrijkste nieuwe inzicht: ‘Dit onderzoek bevestigt dat deze vriendschap sterker was dan voorheen gedacht. En hoe meer je van iemand weet, hoe beter je diens werk begrijpt. Mondriaan wordt vaak afgeschilderd als een eenzame kluizenaar – het tegendeel blijkt: hij onderhield gemakkelijk warme vriendschappen.’

Mondriaan staat dit jaar weer volop in de aandacht omdat het 150 jaar geleden is dat de wereldberoemde schilder werd geboren, op 7 maart 1872. Sinds Mondriaans online oeuvrecatalogus drie jaar geleden verscheen, zijn tot nu toe zeven ‘nieuwe’ werken ontdekt, inclusief deze kinderportretten.

Nick Draaijer, De geheime portretten van Mondriaan, uitgeverij Pluim, € 25,99

Nick Draaijer, De geheime portretten van Mondriaan Beeld
Nick Draaijer, De geheime portretten van Mondriaan