Theater

Twee dingen maken ‘Cliënt E. Busken’ uiterst genietbaar: Gijs Scholten van Aschat en de taal van Jeroen Brouwers ★★★☆☆

Het wordt echter allemaal een stuk minder genietbaar als de humor tegen het einde plaats moet maken voor medelijden of zelfs tragiek.

Virieler dan Cliënt E. Busken van ITA kan een voorstelling nauwelijks beginnen. Acteur Gijs Scholten van Aschat, bovenste knoopjes open, blèrt ‘I’m a Man, I’m a full-grown man’ in de grote microfoon voor zijn mond en kijkt ons uitdagend aan. Gitarist Jip van den Dool speelt de broeierige noten van Mannish Boy van de Amerikaanse blueszanger Muddy Waters. Hier staat een man, vol machismo, in de kracht van zijn leven hoog op te geven over zijn mannelijkheid.

Groot is dan ook de woede als die hem vervolgens volledig wordt ontnomen. Niet door iemand, maar, gewoon, door het verstrijken van de tijd. Ouderdom, aftakeling en dementie zijn onzichtbare vijanden. Omdat je daar niet tegen kunt vechten, levert deze man, die E. Busken heet, zijn krachteloze strijd met de mensen om hem heen: de verpleegkundigen en andere bewoners van ‘Huize Madeleine voor ouden van daapsen die in hun luier pissen en de rest’.

Cliënt E. Busken is een toneelbewerking van de gelijknamige roman van Jeroen Brouwers – dit jaar met de Libris Literatuur Prijs bekroond. Scholten van Aschat schreef de toneeltekst, een fors ingekorte versie van het boek. Maria Kraakman regisseerde hem in de titelrol.

Twee dingen maken deze monoloog plus muzikant uiterst genietbaar. Ten eerste is dat Scholten van Aschat, die zich voluit stort in de kolkende woede-uitbarstingen van deze (om)gevallen man. Met zijn hele lichaam en een stem als een opgevoerde tractor toont hij zijn onvrede, zijn afkeer van de luiers, de rolstoel, de machteloosheid. Tegelijk herinnert hij zich flarden van vroeger, toen hij grootse dingen deed en belangrijke mensen ontmoette. Maar ook: hoe hij gekleineerd werd door zijn moeder en al van jongs af aan leek voorbestemd voor een leven in eenzaamheid.

Het andere ding is de taal van Jeroen Brouwers. Prachtig zijn de gebeeldhouwde zinnen van een erudiete geest die veroordeeld is tot een banale realiteit van poep- en plasongelukjes. De zelfbenoemde ‘bezonken intellectueel en geestesaristocraat’ heeft het flink te stellen met de ene na de andere ‘mafklapper’ met niet zelden ‘een lurpse blauwe gepenkop’.

Het wordt echter allemaal een stuk minder genietbaar als de humor tegen het einde plaats moet maken voor medelijden of zelfs tragiek. Het is lastig, zo niet onmogelijk om echt iets om deze vent te geven. Zijn giftige mannelijkheid is van een compleet andere tijd en het ingekorte verhaal geeft zijn personage weinig diepgang. Dan blijkt een gefrustreerde oude man slechts een gefrustreerde oude man. Daarvoor hoef je niet naar het theater.

Cliënt E. Busken is bovenal geslaagd als komedie. Het is de vieze, duistere tegenhanger van die andere roman- en toneelbejaarde, de opgewekte Hendrik Groen. Compleet anders van toon, maar uiteindelijk zit ook hier de humor in de discrepantie tussen iemands opgeblazen zelfbeeld en de pijnlijke realiteit.

Cliënt E. Busken

Theater

★★★☆☆

Door Internationaal Theater Amsterdam, naar het boek van Jeroen Brouwers, regie Maria Kraakman, met Gijs Scholten van Aschat en Jip van den Dool.

14/9, ITA, Amsterdam. Daar t/m 29/9. Tournee van 9/2 t/m 25/5.

Gijs Scholten van Aschat in Cliënt E. Busken van ITA Beeld Fabian Calis
Gijs Scholten van Aschat in Cliënt E. Busken van ITABeeld Fabian Calis
Gijs Scholten van Aschat in Cliënt E. Busken van ITA Beeld Fabian Calis
Gijs Scholten van Aschat in Cliënt E. Busken van ITABeeld Fabian Calis
Gijs Scholten van Aschat in Cliënt E. Busken van ITA Beeld Fabian Calis
Gijs Scholten van Aschat in Cliënt E. Busken van ITABeeld Fabian Calis
Gijs Scholten van Aschat in Cliënt E. Busken van ITA Beeld Fabian Calis
Gijs Scholten van Aschat in Cliënt E. Busken van ITABeeld Fabian Calis
Gijs Scholten van Aschat in Cliënt E. Busken van ITA Beeld Fabian Calis
Gijs Scholten van Aschat in Cliënt E. Busken van ITABeeld Fabian Calis
Gijs Scholten van Aschat in Cliënt E. Busken van ITA Beeld Fabian Calis
Gijs Scholten van Aschat in Cliënt E. Busken van ITABeeld Fabian Calis
Meer over