Tussen kasteel en ruïne

Als een van de jongste steden van Nederland wilde Almere een eigen burcht. Het half afgebouwde kasteel staat al vier jaar te verkommeren....

Is het een perverse hang naar het verleden, de Disneyficatie van hetlandschap of de ideale locatie voor een romantisch huwelijk?

Verstopt onder het riet, vlakbij de A6, liggen de funderingen van debijgebouwen van het grootste nieuwbouwkasteel van Nederland. Even verderopstaat het hoofdgebouw, half afgebouwd. Het isolatiemateriaal is groenuitgeslagen en de meeste ruiten zijn ingeslagen. De koude wind blaast hetonkruid, dat tussen de grote betontegels leeft, omver. Het gebied dat wordtafgeschermd met hekken en bewaakt door grommende herdershonden, is bedolvenonder de hondenpoep en modder. De sloot - ooit bedoeld als slotgracht - staat vol onkruid.

Het is kasteel Almere, ofwel ruïne Almere zoals het bouwval inmiddelsgenoemd wordt. Al bijna vier jaar staat de bouw stil, maar sinds kortlijkt het sprookje alsnog goed af te lopen.

Met veel bombarie is in 1999 de bouw van een kasteel naar voorbeeld vanhet Belgische chateau Jemeppe aangekondigd. Als een van de jongste stedenvan Nederland wil Almere een eigen burcht. Want de gedachte aan trouwen inhet kille, moderne stadhuis, verjaagt veel Almeerder bruidsparen naar het'oude land', aldus toenmalige wethouder Cees van Bemmel. Zijn eerste ideewas om een kasteel in Polen te kopen en dat te verhuizen naar het stukpolder naast de A6.

Maar projectontwikkelaar Tijs Blom dient zich aan. Voor een bedrag vantien gulden per vierkante meter wil de kasteelliefhebber uit Eemnes degrond kopen en een kasteel bouwen naar voorbeeld van Jemeppe - een burchtdie hij kort daarvoor heeft gerenoveerd.

Waterpartijen, een kruidentuin en doolhoven. Niks is te dol voor hetAlmeerder kasteel dat uiteindelijk als hotel, congrescentrum,horecagelegenheid en trouwlocatie in 2003 dienst moet doen. Totdat deRabobank in 2001 ontdekt dat de filiaaldirecteur in Eemnes ongedekteleningen heeft verstrekt aan onder meer Tijs Blom voor het kastelenproject.Blom blijkt achter te lopen bij de aflossing van zijn schuld en het projectwordt in beslag genomen door de Rabobank.

Even lijkt het erop dat het kasteel in handen kwam van een mysterieuzeSaudische prinses. Zij zou Blom willen helpen en in ruil voor haar 132miljoen dollar kasteelvrouwe willen worden. De bankgarantie die zij zouhebben afgegeven blijkt echter 'frauduleus'.

Bijna vier jaar duurt het voordat zich nieuwe kopers aandienen. Totfrustratie van enkele boze bruiden. In vol ornaat melden zij zich in 2003met een handtekeningenactie bij de gemeente. Zij eisen dat hun geplandedroomhuwelijken in het nieuwsbouwkasteel doorgaan.

'Er hebben zich veel potentiële kopers bij ons gemeld, maaruiteindelijk zette niemand de plannen door', vertelt de huidige wethoudervan ruimtelijke ordening, Arie-Willem Bijl. De geïnteresseerden in hetproject, waarvan de kosten geraamd worden tussen de 75 en 90 miljoen euro,haakten af omdat het nog maar de vraag is of zo'n groot hotel - met ruimtweehonderd hotelkamers en meer dan tien trouw- en feestzalen - op dezelocatie rendabel is.

Begin 2005 heeft de CDA-fractie in Almere er genoeg van en pleit voorsloop van het kasteel zodat er op de plek huizen kunnen worden gebouwd. Ditblijkt onnodig: afgelopen juni wordt bekend dat het bedrijf Gravin - eensamenwerking van zakenman Joop van der Graaf en het Barneveldse bedrijfVink - het bouwval en de 25 hectare grond van de Rabobank koopt voor 10miljoen euro.

Concrete plannen heeft Gravin nog niet. 'We hebben geen haast. Op hetmoment kijken we naar welke plannen rendabel zijn', vertelt woordvoerderJaap Kevelam. Het hoofdgebouw, dat gebruikt zal worden als hotel,congrescentrum en trouwlocatie wordt afgebouwd. Net als het haventje waarplezierjachten kunnen aanleggen. Maar of de bijgebouwen, de kruidentuin ende doolhoven ooit het licht zullen zien, is nog de vraag.

Op het terrein van Kasteel Almere liggen pallets met anderhalf miljoenbakstenen. De schoon gebikte tweedehands stenen hebben verschillendediktes en lengtes. 'Zo zou het kasteel een authentieke uitstraling moetenkrijgen', legt beheerder van het gebied namens Vink, Gert van Omme uit.

Althans dat was de bedoeling. De oude stenen - afkomstig van eenafgebroken Hongaarse kazerne uit communistische tijden - zijn bruinzwartuitgeslagen. En ook de paar muren die er al staan vertonen inmiddels groeneen bruine vlekken. 'Deze stenen zijn broos en nemen te veel vocht op,daarom zijn ze nu vies. Eigenlijk hadden ze meteen na de bouw gezandstraalden geïmpregneerd moeten worden. Maar ja, dat was vier jaar geleden hetplan', zegt Van Omme terwijl hij zijn schouders ophaalt. Al maanden is hijsamen met een collega bezig om het gebied voor Gravin begaanbaar te maken.

'Het is een rommeltje, maar het was nog erger.' Vandalen hebben degereedstaande ramen in de keten vernield. De muren zijn met graffitibeklad. 'Ze hebben zelfs al een paar keer de bewakingshonden vrij gelaten',zegt hij terwijl hij wijst naar de grommende beesten. De kelder en hetondergrondse zwembad zijn weer begaanbaar. Van Omme: 'Die waren volgelopenmet hemelwater.'

Geld verdienen is niet het enige motief voor de eigenaren Van der Graafen Vink. 'Vink is niet het grootste bedrijf in zijn sector, maar wilzichzelf zo op de kaart zetten. Met een kasteel vallen we op', verteltKevelam. Voor zakenman Van der Graaf had de koop andere redenen. 'Hij woontin Engeland. Maar een paar weken per jaar is hij in Nederland en woont hijin een appartement op negen hoog in Almere Haven. Hij kijkt al jaren uitop het onafgebouwde pand dat er maar stond. Toen informeerde hij of ie hetkon kopen.'

Een nieuwbouwkasteel, het thema roept al jaren discussie op. Het is nietpersé afkeuringswaardig, zegt architectuurhistoricus Bernard Colenbrander.'Het is hooguit een beetje pervers.'

Het verlangen naar een verleden waar niemand een reële band mee heeft - want bijna niemands overgrootopa woonde in een kasteel - is een reactiesop het snel veranderende landschap in Nederland van de afgelopen 30 jaar,aldus Colenbrander. 'Onze omgeving is veranderd in een suburbaan paradijs,er is haast nergens meer leegte. Mensen weten niet goed meer wat hun rootszijn. Dat proberen ze op te lossen met een zelfbedachte interpretatie vande geschiedenis.'

Kasteel Almere is daar een voorbeeld van, maar ook in de woningbouwvieren de nostalgie en het sentiment hoogtij. Fantasiekastelen en -fortenzijn inmiddels gebouwd in Den Bosch en Heerenveen en ook woningen in jarendertig-stijl zijn populair. 'Deze trend is geleidelijk gegroeid met dekomst van het postmodernisme', verklaart architectuurhistoricus OtakarMácel. Een gebrek aan consensus in smaak, resulteerde in een keur aanbouwsels om het publiek te behagen. 'De wortels hiervan liggen in Amerika,daar is op sommige plaatsen sprake van Disneyficatie van het landschap.'

De beheerder van Kasteel Almere, Gert van Omme, vindt de kritiek onzin.Hij is druk in de weer met het snoeien van het struikgewas. De rododendronszijn weer zichtbaar, een rij jonge kastanjebomen sieren de oprijlijn. 'Alsdit ooit af komt, wordt het machtig mooi.'

Meer over