Review

Top-of-the-bill tekenkunst vindt u in het Cromhouthuis

Wilt u top-of-the-bill-tekeningen? Dan moet u in het Cromhouthuis zijn. De kleine expositie, verdeeld over twee minuscule kamertjes, toont schitterend werk.

Leonardo da Vinci Beeld
Leonardo da VinciBeeld

De collectie-Fodor (161 schilderijen, 302 prenten, 877 tekeningen, vele van de bovenste plank) verdient grotere bekendheid. Haar initiator, de Amsterdamse kolenhandelaar Carel Joseph Fodor ook. Hij leefde van 1801 tot 1860. Hij was een Charles Foster Kane-achtige figuur: een grote, sportieve kerel die de kunsten een warm hart toedroeg. Zijn liefdesleven was voer voor de blaadjes, indertijd.

De multimiljonair Fodor, 'beslist geen vrouwenhater', maar waar het de dames betrof in zijn smaak 'wat commuun', aldus een toenmalig periodiek, kende in zijn jonge jaren een hartstochtelijke liefde, maar was daarna louter toegewijd aan zijn moeder. Tot aan zijn dood bleef de steeds zwaarmoediger en aan huis gekluisterde Fodor vrijgezel.

Geniaal getekend (****), beeldende kunst.
Het Cromhouthuis, Amsterdam, t/m 15/10.

'Gaanderij voor schilderijen en teekeningen'

Tot zijn mysterieuze dood, hoort men te schrijven. Hoe Fodor exact aan zijn eind kwam, is namelijk bron van speculatie. Een overlevering wil dat hij verdronk in de Keizersgracht. Volgens een ander zou hij al bloed opspuwend door de tuberculose het loodje hebben gelegd.

Hoe het ook zij, eerder liet Fodor testamentair bepalen dat zijn verzameling postuum zou worden ondergebracht in een 'gaanderij voor schilderijen en teekeningen'. Deze werd gevestigd in het speciaal voor de onderneming verbouwde pakhuis Het Spook op Prinsengracht 611. Storm liep het daar niet. Na een tijdje zou het museum enkel nog bezocht worden 'door dames zonder parapluie en door een regenbui overvallen' en in 1948 werd het overgedaan aan het Stedelijk Museum (dat er tot de jaren tachtig een dependance had). De collectie zelf kwam niet lang daarna onder het beheer van het Amsterdam Museum. Dat toont nu in het Cromhouthuis aan de Herengracht (voorheen Bijbels Museum; sinds vorig jaar ingelijfd door het stadsmuseum) een greep uit de tekeningen. Rijksmuseum-directeur Taco Dibbits stelde de selectie samen.

Rembrandt van Rijn Beeld
Rembrandt van RijnBeeld

Top-of-the-bill tekenkunst

De expositie (een dikke twintig tekeningen verdeeld over twee minuscule kamertjes, waarvan ééntje gesitueerd onder de trap en kwalijk ruikend) is bescheiden, maar schitterend. Wilt u top-of-the-bill tekenkunst zien in een varia aan media (zilverstift, loodstift, rood- en zwart krijt, bruine inkt, et cetera), hier moet u zijn.

Elders werd al veel geschreven over de kleine tronie van Leonardo da Vinci (één van de twee exemplaren in een Nederlandse collectie; het Boijmans bezit de andere), zo'n fijne, norse, William Kentridge-kop neergezet in kordate lijntjes, maar minstens zo goed is het portret in zilverstift van wonderkind Hugo de Groot door Jacob de Gheyn, de lijnen dun als die van een vingerafdruk.

Voorts: een stel postzegeltronies van oude mannen en vrouwen in zwierige arabesken door Rembrandt, een peinzende jongenskop met schapenwollen muts door Cornelis Visscher en twee Italiëgangers door Goltzius, de gekantelde hoofden geconcentreerd opkijkend naar iets buiten beeld. 'Waar kijken de mannen naar?', vraagt Dibbits zich in de audiotour af, en omdat hij het antwoord niet geeft, doe ik het maar: de Farnese Hercules.

Nu maak ik zelden gebruik van audiotours (te schools, te kinderachtig vaak ook), maar naar de door Dibbits ingesproken versie was ik nieuwsgierig, en dus beluisterde ik alle bijdragen. Het viel niet tegen. De directeur is een prettige verteller. 'Hoe lang heeft hij erover gedaan?', vraagt Dibbits zich af bij Leonardo's oudemannenkopje, om in één moeite door een antwoord te geven: 'Nog geen halve minuut, denk ik.' Over een gedetailleerd getekende, omhoog kijkende kop van De Gheyn zegt hij: 'Het model zal tijdens het poseren vast een stijve nek hebben gekregen.' Zulke zinnen getuigen van inlevingsvermogen en fantasie. Ze plaatsen de kunstenaar niet op een voetstuk, maar brengen hem dichterbij.

Francesco Salviati Beeld
Francesco SalviatiBeeld
Meer over