Top 2000: samen een popcanon componeren

Vandaag is de laatste dag van de jaarlijkse Top 2000. Wat ooit als grap begon, werd een nationale onmoetingsplaats, betoogt José van Dijck....

Voor de zevende keer is deze week de Nationale Top 2000 te horen, de uitzending van de beste tweeduizend popnummers, in 1999 begonnen als eenmalig milleniumgrapje op Radio 2. Inmiddels is het uitgegroeid tot een mediaspektakel van opmerkelijke omvang. Vorig jaar trok de vijfdaagse non-stop radio-uitzending meer dan 6,5 miljoen luisteraars, bijna de helft van alle Nederlanders van 13 jaar en ouder. Meer dan 6,8 miljoen mensen keken op enig moment naar de televisieuitzendingen In Concert en Top 2000-a-Gogo, gepresenteerd door Matthijs van Nieuwkerk. De website registreerde in 2004 een record aantal van 650 duizend bezoekers en 9,2 miljoen pageviews in vijf dagen.

Vanaf oktober van dit jaar werden luisteraars via spotjes op radio en tv weer aangemoedigd hun persoonlijke Top 5 in te sturen. Vorig jaar gaven ruim 1 miljoen Nederlanders gehoor aan deze oproep, en hun lijstjes vormden de input voor de uiteindelijke voorkeurslijst van de tweeduizend populairste popsongs. Dit jaar leidde de inzending tot een opmerkelijke nieuwe nummer 1, Avond van Boudewijn de Groot, en barstten de debatten los of dit lied 'terecht' op één staat.

Zes dagen per jaar is de publieke radio gewijd aan het samenstellen, betwisten en herschrijven van de geschiedenis van de popmuziek; het proces en het resultaat geven uitdrukking aan de wens van het Nederlandse volk tot een gezamenlijke 'popcanon' te komen. Voor de Beroemdste Nederlander aller tijden lopen weinig mensen warm, maar de jaarlijkse lijst van de mooiste popmuziek aller tijden doet zelfs het succes van Idols verbleken.

Natuurlijk luisteren mensen graag naar popmuziek uit hun jeugd omdat muziek herinneringen oproept aan tijden waarin songwriters origineler waren, de jeugd onschuldiger en de toekomst nog veelbelovend. Het opnieuw ervaren van een gevoel is een belangrijke reden een song keer op keer te willen horen. Zoals mensen graag foto's laten zien om over hun verleden te praten, zo vormen bekende en herkenbare popnummers vaak een aanleiding om herinneringen met anderen te delen.

Het succes van de Top 2000 is niet te verklaren uit het feit dat elke song persoonlijke nostalgie oproept, maar omdat het een forum biedt voor het vertellen van verhalen en herinneringen - een multimediaal platform waar verschillende generaties Nederlanders uit elke hoek van de wereld kunnen zoeken naar dat wat hen bindt.

De meeste liedjes blijven in ons hoofd hangen omdat we ze mooi vinden, ze een gevoelige snaar raken, of gekoppeld zijn aan een bepaalde ervaring. Ze blijven volgens cognitief psychologen in ons bewustzijn als 'woordloze' verhalen. Pas als die emoties gekoppeld aan muziek worden omgezet in taal om ze aan anderen te vertellen, worden ze betekenisvol. Een van de succesfactoren van de Top 2000 is de website waar mensen hun persoonlijke verhalen kwijt kunnen bij elke song. Deze website vormt een rijke databank.

Bepaalde songs genereren nostalgie, omdat ze in de overlevering altijd verbonden worden aan verhalen over de sfeer van een bepaald tijdperk. Tijdperk-nostalgie is schering en inslag op de website van de Top 2000 en wordt overgebracht van de ene op de andere generatie. Kinderen verbinden songs met de emoties van de ouders.

Op de website van de Top 2000 staan talloze reacties waaruit blijkt dat verschillende generaties samen naar het radio-evenement luisteren; (groot)vaders en (klein)kinderen praten over hun muziek-smaak. Herinneringen aan popsongs van vroeger zijn vaak onafscheidelijk verbonden met de apparaten die deze klanken mogelijk maakten. Voor vele jongeren in de jaren zestig was de transistorradio het instrument van de vrijheid.

Je zou denken dat de digitale opnametechnologie een einde heeft gemaakt aan zulke 'technostalgie', maar niets is minder waar. Vele opmerkingen gaan over de onsterfelijke waarde van dat ene stukje vinyl of cassettebandje. Maar blijkbaar vormt die oude weergave van popmuziek een onmisbaar deel van de magische herinnering. De nieuwe weergave van popmuziek is die van MP3's en digitale downloads.

Juist het multimediale karakter van de Top 2000 is een van de sleutels tot haar populariteit. Juist de combinatie van radio, televisie, website en chatbox verbindt verschillende generaties Nederlanders aan verschillende 'generaties' popmuziek. Opmerkelijk is het nationale karakter van dit evenement: terwijl de meeste uitverkoren songs engelstalig zijn (slechts 15 procent van de liedjes is in het Nederlands of in een andere taal) is de keuze van deze songs bij uitstek een nationaal gebeuren.

De ranglijst van de tweeduizend nummers is de weerslag van een consensus tussen Nederlanders over hun muzikale poperfgoed. Hoe belangrijk dit is voor een besef van nationale identiteit, blijkt uit de vele reacties van expats en emigranten. Zonder uitzondering roemen zij het initiatief van Radio 2 om het vijfdaagse evenement via internet toegankelijk te maken, zodat ze even 'weer thuis' zijn. Of, zoals iemand opmerkt, 'om zonder te reizen toch naar het vaderland van je jeugd terug te keren.'

Het is geen toeval dat de publieke omroep zo'n forum creëert, want dit is precies de taak van een publieke omroep. Vijf dagen per jaar mogen Nederlanders, ongehinderd door talloze reclameboodschappen , discussiëren over wat hen bindt. Samen een verleden construeren aan de hand van bekende plaatjes. Van mening verschillen en persoonlijke herinneringen delen met anderen waardoor die soms universele waarde krijgen. Het zoeken naar een collectieve herinnering is belangrijker dan het vinden van een canon of een ranglijst. Maar voor dit zoeken moet ruimte zijn. Die is er vaak niet bij de commerciële omroepen. De Top 2000 laat zien waarom we een publieke omroep nodig hebben en hoe die kan floreren. Een publieke ruimte is een multimediale ruimte waar jong en oud kan kijken wat hen bindt.

Dan maakt het weinig uit of Bohemian Rhapsody een terechter nummer één is dan Avond, of Hotel California beter is dan Stairway to Heaven.

Meer over