InterviewServé Hermans en Michel Sluysmans

Toneelgroep Maastricht ziet een zonnige toekomst buiten de schouwburgen

Met een eivolle agenda werd de klap van de lockdown voor Toneelgroep Maastricht bijna de genadeklap. Artistiek directeuren Servé Hermans en Michel Sluysmans krabbelden overeind en zien een zonnige, gefilmde toekomst.

Jouman Fattal, Servé Hermans en Michel Sluysmans. Beeld Erik Smits
Jouman Fattal, Servé Hermans en Michel Sluysmans.Beeld Erik Smits

‘Toen in maart vorig jaar de eerste lockdown werd afgekondigd, hadden wij nog 150 voorstellingen staan. Alles viel in één klap stil, financieel stond het water ons tot aan de lippen, we dreigden zelfs failliet te gaan. Dat waren angstige momenten. Het was echt heavy shit om voorstellingen af te gelasten en ze om te boeken. Binnen een maand verkeerden we in een vorm van bestaansnood.’

Servé Hermans, samen met Michel Sluysmans algemeen directeur van Toneelgroep Maastricht, beleefde vorig jaar benauwde weken. Net als veel theatermakers. Dat het Maastrichtse gezelschap extra werd getroffen, kwam vooral door de grote hoeveelheid voorstellingen die in het voorjaar 2020 op stapel stonden. De tournee van The Great Gatsby was net begonnen, de familievoorstelling De geheime tuin en Jungfrau met Wilfried de Jong en Wim Opbrouck stonden in de steigers.

Sluysmans: ‘Het was een rampjaar, vooral het afbellen van mensen vond ik zwaar. Het voelde alsof ik mijn afspraken niet kon nakomen, terwijl ik hier met mijn vaste baan zit. Daarover hoef ik me niet schuldig te voelen, nee, maar het is toch lastig. Desondanks vond ik het ook een inspirerend jaar; er gebeurde iets, we zaten in een pandemie, niemand wist het meer. En theater gaat nu eenmaal over het niet-weten, het leven gaat over het niet-weten, dus ons vak en het echte leven vielen ineens samen.’

Na een maand ‘artistieke verlamming’ en vooral somberen, kwam de omslag. Ze zaten samen in hun directiekantoor, toen Sluysmans ineens zei: ‘We zijn altijd een gezelschap geweest waarvan de corebusiness bestaat uit het maken van theatervoorstellingen. Maar nu moeten we omdenken: wij zijn verhalenvertellers, en dat kunnen we op alle mogelijke manieren doen.’

Hermans: ‘Toen kwam er weer ruimte in ons hoofd. Begin april zijn we meteen begonnen met het streamen van Brieven uit Genua. Daar keken toen veertig mensen naar, maar dat aantal is snel gegroeid. En wij konden weer spelen!’

Intussen is livestreaming niet meer weg te denken in het theater. Aanvankelijk noodgedwongen, maar het is duidelijk dat theater zich in de toekomst niet exclusief in schouwburgen of zalen zal afspelen. In die zin is Toneelgroep Maastricht een trendsetter gebleken. Want al snel maakte het duo een heuse lockdownspeelfilm, Lockdown. Daarin spelen zij, samen met twee bevriende actrices, min of meer zichzelf in een grappig rollenspel over artistieke perikelen en vreemdgaan in Zoomsessies. De film werd aangekocht door de NPO en landelijk uitgezonden. Het maken van Lockdown kostte de groep overigens niets, behalve dan die 250 euro voor een nieuwe camera die regisseur Pieter Kuijpers zelf heeft neergeteld.

We zijn nu een jaar verder en Toneelgroep Maastricht lijkt intussen meer op een audiovisueel bedrijf dan op een klassieke toneelgroep. Na de film Lockdown en de livestreaming van Brieven uit Genua volgde de livestreaming van Peachez, ook naar een boek van Ilja Leonard Pfeijffer. Een wat saaie Amerikaanse professor komt na een mailwisseling in contact met een onbekende vrouw, wat uitmondt in een verrassende, fatale liefdesgeschiedenis. Dat werd zo’n succes dat die voorstelling nog steeds elke woensdag te zien is, later deze maand volgt een filmversie bij de NTR. Onder de noemer Kroegverhalen wordt op een aantal zaterdagavonden een bonte avond georganiseerd rond schrijver Simon Carmiggelt, inclusief borrelbox.

Maar er is meer, medio april start de tiendelige jongerenserie Zuipkeet, door Toneelgroep Maastricht gemaakt voor het onlineplatform van BNNVara. Tegelijk beginnen dan de opnamen van de avondvullende film (R)Evolutie naar de boeken van Yuval Noah Harari, waarvoor Eddy Terstall het script schreef en Pieter Kuijpers als producent optreedt. Later dit najaar wordt de korte film Meten = weten opgenomen met Huub Stapel.

De heren Hermans en Sluysmans vertellen erover in het eigen theater, de Bordenhal, fraai gelegen aan de Maas. Vroeger was dit een werkplaats waar porseleinen borden van de firma Sphinx werden beschilderd. Sluysmans: ‘Terugkijkend is het ook een creatief jaar geweest waarin we nieuwe dingen konden ontdekken. We hebben bewust gekozen voor Zoom, omdat er dan interactie is met het publiek en er een soort van livegevoel ontstaat. Iedereen zat een beetje in zijn eigen kamertje, in zijn eigen lockdown eenzaam te wezen, en die zieligheid deelde je dan even met anderen.’

Hermans: ‘Ik merkte dat ik een soort van Barbapapa werd, die elke keer van vorm moest veranderen. Voor alle voorstellingen die we zouden spelen moesten we telkens iets nieuws bedenken. Als je dan merkt dat de streaming van Peachez zo’n succes is, krijg je weer energie. Wist je dat we met die Zoomvoorstellingen meer verdienen dan als we gewoon in de theaters zouden spelen? Gemiddeld kijken er zo’n duizend mensen die allemaal zo’n 8 euro doneren, dus kom je veel hoger uit dan de 1.500 tot 2.000 euro die we voor een avond spelen in een theater krijgen. En daar moet de vrachtwagen ook nog voor rijden. Er is echt een nieuw businessmodel uit ontstaan, waarvan we natuurlijk niet weten of het na corona houdbaar is. Want als straks de terrassen, bioscopen en theaters weer open zijn, hebben de mensen misschien helemaal geen zin meer om in te loggen.’

Michel Sluysmans, Jouman Fattal en Servé Hermans. Beeld Erik Smits
Michel Sluysmans, Jouman Fattal en Servé Hermans.Beeld Erik Smits

Niettemin is Toneelgroep Maastricht voorlopig nog volop bezig met film en tv. Zowel Hermans als Sluysmans zijn regisseur én acteur, dus volop inzetbaar. Zuipkeet, het eerste grote project dat te zien is, is gemaakt met productiemaatschappij Pupkin van Pieter Kuijpers, regisseur van films als Van God los, Tbs en Riphagen. Hierin volgen we een groep tieners in Venray die regelmatig in het geheim bijeenkomt en door een fataal voorval onder druk komt te staan. Kuijpers is Limburger en werkte al eerder samen met het gezelschap. Het plan voor Zuipkeet diende hij zeven jaar geleden in bij BNNVara, maar hij kreeg nu pas te horen dat hij het mocht maken. Vervolgens klopte hij bij Toneelgroep Maastricht aan.

Hermans: ‘De zuipkeet is een bekend fenomeen in Noord-Limburg, vooral in dorpen. Als je tussen de 14 en 18 bent en je nog niet naar het café mag en geen alcohol mag drinken, ga je met vrienden in een soort hut zitten, vaak achter in een tuin of bij een boerderij. En daar doen ze dan dingen die de ouders niet mogen weten. Het is echt een jongensding; alles draait om alcohol, ze doen spelletjes, blindproeverijen en het eindigt altijd met bier.’

De artistiek leiders hopen dat er iets van de ontdekte mogelijkheden zal overblijven. Immers: het zou zonde zijn als het lef en de creativiteit die ze nu hebben laten zien verloren gaan, dan zou dit jaar alleen maar een soort bezigheidstherapie zijn geweest.

Sluysmans: ‘Zo vond ik het heel leerzaam de filmversie van Peachez zelf te regisseren. In het theater is het misschien bijzonder om vijf minuten naar een monoloog van Porgy Franssen te luisteren, maar voor de film moet je woorden vertalen naar beelden, anders wordt het saai. In het theater vertelt Porgy bijvoorbeeld dat hij vanaf de straat zijn kantoor binnenloopt, zijn laptop openklapt en daar zijn mail checkt, in de film laten we dat zien. In die zin hebben we de smaak te pakken gekregen.’

Actrice, regisseur én deel van het artistieke team

Servé Hermans en Michel Sluysmans zijn zes jaar geleden bij Toneelgroep Maastricht begonnen. In die tijd hebben ze er een modern gezelschap van gemaakt, met grote reisvoorstellingen en producties die wortelen in het Limburgse land. Van King Lear en Pinkpop in de schouwburg tot Emma, over een voormalige Limburgse schoenenfabriek op locatie.

Maar nu werd het tijd voor een stap naar diversiteit. Sinds 1 januari is actrice en regisseur Jouman Fattal toegetreden tot de artistieke staf. Sluysmans: ‘Wij zijn twee mannen die alles regisseren, we zijn allebei Limburgs en ook nog katholiek. Dus het is goed dat Jouman zich daar nu bij heeft gevoegd. Hermans: ‘Daarbij komt dat we haar werk interessant vinden. Wat zij maakt, is politiek en geëngageerd, maar ze is ook heel fantasievol. Jouman maakt theater over benarde kwesties, zonder dat ik mezelf schuldig hoef te voelen.’

Jouman Fattal is 29 en dochter van uit Syrië gevluchte ouders. Ze voltooide in 2015 de acteursopleiding aan de HKU. Over werk als actrice had ze niet te klagen, maar al snel had ze door dat alleen toneelspelen voor haar niet genoeg was. Ze voelde de noodzaak actuele, politieke verhalen te vertellen. Het Amsterdamse theater Frascati bood haar de kans een eigen productie te maken en dat wakkerde haar ambitie om zelf te regisseren aan.

Fattal: ‘Mijn eerste voorstelling in Maastricht zou Broken Winged Bird zijn, maar die moest in december helaas worden afgelast. Wel hebben we een livestreaming gemaakt en de voorstelling staat nu gepland voor later dit jaar. In het najaar van 2022 ga ik hier mijn eerste grote productie maken. Dat wordt een wraakepos over alle ellende die nu uit het Midden-Oosten komt, de oorlog, het fanatieke geweld, de vluchtelingenproblematiek, de rouw.’

Daarnaast blijft Jouman Fattal acteren. Komend seizoen in Een meeuw van Toneelgroep Maastricht, in regie van Michel Sluysmans. En op dit moment vinden de opnamen plaats van de speelfilm Anne+, naar de succesvolle tv-serie. Fattal heeft vorig jaar ook alle Harry Potter-boeken als luisterboek ingesproken.

Meer van Maastricht

Toneelgroep Maastricht heeft meerdere gefilmde voorstellingen. Zo is de tiendelige serie Zuipkeet vanaf medio april online te zien bij BNNVara. Peachez, de speciaal voor NTR verfilmde versie van de voorstelling naar het boek van Ilja Leonard Pfeijffer is te zien op 23 april bij de NPO. De film (R)Evolutie, naar een Duitse theatertekst op basis van de boeken van Yuval Noah Harari, wordt van half april tot half mei opgenomen. De coproductie met Pupkin en NTR is in het najaar 2021 te zien. Kroegverhalen naar Simon Carmiggelt is als livestreamproductie nog elke zaterdagavond t/m 1 mei te zien.

De uitzending van Peachez bij de NPO is onderdeel van een serie theaterproducties die speciaal voor televisie zijn bewerkt. Met extra geld van de omroepen en de minister van Cultuur zijn de komende weken uiteenlopende voorstellingen te zien. Vanavond bijvoorbeeld Rijsen&Rooxman, DeDikkeMuiz&Sjors, een voorstelling over liefde, verlaten en verlaten worden met onder anderen Adelheid Roosen en George Groot. Later volgen nog onder meer De Zaak Shell, Citizen K. en Jihad van liefde.

Meer over