Tombola van 20 miljard

De overheid veilt deze zomer vijf licenties voor UMTS-telefonie. Het wordt een nog groter miljardenspektakel dan de GSM-tombola in 1998, waaraan telecombedrijven nog met afgrijzen terugdenken....

GEMOPPER alom, ruim twee jaar geleden toen na twee weken veilen in het Dorint-hotel in Den Haag de GSM-licenties waren verkocht. Zelfs de winnaars waren kwaad, omdat ze het gevoel hadden dat ze veel te veel hadden moeten betalen. 'Het was vreselijk', zei Paul Renaud, toen ABN Amro-bankier en nu financieel directeur van belbedrijf Dutchtone. 'Na twee weken in zo'n kamertje weet je waarom je nooit in de gevangenis terecht wilt komen.'

'Het is een aanslag op de agenda van alle mensen die erbij betrokken zijn', klaagde Libertel-directeur John de Wit vlak voor de 137ste en laatste veilingronde. 'De ergernis stijgt hier met de dag.' Tussen de uitgeputte winnaars en teleurgestelde verliezers zaten alleen de ministers Zalm (Financiën) en Jorritsma (toen Verkeer en Waterstaat ) er stralend bij. De GSM-frequenties brachten welgeteld 1.835.664.997 gulden op.

Hoezeer de huidige vijf mobiele belbedrijven ook gehoopt hadden dat het niet zo ver zou komen, rond 3 juli begint het spektakel opnieuw. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat is niet van plan de vijf 'kavels' UMTS-vergunningen via de fax of telefoon te veilen. Laat staan elektronisch - te gevaarlijk en te fraudegevoelig.

Dus dienen de - naar verluidt - vijftien geïnteresseerde partijen zich op die dag met hun adviseurs weer te melden op een geheime locatie. Daar zal de notaris of veilingmeester - de vorige keer was dat de Britse zakenbank SBC Warburg Dillon Read - ze hun kamers wijzen. Waar ze op z'n ergst vijf weken zullen zitten zweten om de felbegeerde UMTS-licentie te bemachtigen; de veiling gaat uiterlijk tot 7 augustus door.

Dutchtone (600 miljoen gulden) en Telfort (545 miljoen) waren in 1998 de hoogste bieders. Ben kocht voor 300 miljoen enkele goedkopere GSM-licenties. Zulke bedragen zijn nu hooguit interessant als tussenronde. De vijf Britse UMTS-licenties leverden onlangs 85 miljard gulden op. Minister Zalm zei vorig weekeinde dat hij verwacht dat de Nederlandse kavels 20 miljard opleveren.

De bieders - in elk geval KPN, Libertel, Telfort, Dutchtone en Ben - zien als een berg op tegen de veiling; en niet alleen omdat ze hun zomervakantie wel kunnen vergeten. Ze moeten weer onder hoogspanning opgesloten in hun kamertjes zitten, zonder te weten wat de concurrenten in hun schild voeren. De vorige keer in het Haagse Dorint-hotel - op de door V & W afgehuurde twaalfde etage - boden de Olympische Winterspelen in Nagano op de tv nog wat afleiding. Maar de Spelen in Sydney zijn pas in september.

'Mensonterend gaat te ver, maar het was niet leuk', weet een deelnemer van destijds. 'De verveling tussen het bieden, de spanning van met z'n allen op zo'n afgesloten verdieping zitten en die piepkleine kamertjes; V & W was heel zuunig. Ze hebben later ook toegegeven dat het eigenlijk niet kon.'

'Het is geen gevangenis', zegt een woordvoerder van het ministerie echter. 'Ze mogen om zes uur gewoon naar huis. De volgende morgen om negen uur gaan we dan weer verder.' Bovendien doet het ministerie enkele concessies aan het gestel van de deelnemers. Zo gaf de veilingmeester in 1998 na elke ronde - de deelnemers moeten hun 'biedkaart', waarop staat wat ze voor welke kavel bieden, inleveren bij de notaris - alleen aan wát het hoogste bod was. Straks meldt hij ook wíe het doet.

'Het is een afweging tussen transparantie en collusie', legt Arthur Schram uit. 'Hoeveel informatie kun je de deelnemers geven zonder het gevaar te lopen dat ze onderling afspraken kunnen maken om zo weinig mogelijk te betalen.' Schram is hoogleraar experimentele economie aan de Universiteit van Amsterdam en adviseert het ministerie net als twee jaar geleden hoe de veiling aan te pakken. Toen werd - volgens Schram terecht - gekozen voor zo min mogelijk transparantie.

Dus wordt het weer een geheimzinnige en spannende operatie op een geheime locatie. De notaris - van het kantoor van de landsadvocaat, Pels Rijcken & Drooglever Fortuijn - krijgt na elke ronde de biedkaarten binnen. De notaris kende in 1998 de deelnemers alleen bij hun codenaam. Alleen de veilingmeester, die de deelnemers niet te zien kregen, wist welk bedrijf bij welke code hoorde. Die veilingmeester kan op een gegeven moment aangeven dat er nog drie of vijf rondjes gedaan worden. De veiling kan ook, net als in 1998, een 'natuurlijk einde' krijgen: niemand biedt meer.

MAAR HET is goed mogelijk dat deze veiling sneller gaat dan de vorige. Nu gaat het tamelijk simpel om vijf landelijke kavels, de vorige keer werden twee landelijke en zestien kleinere frequenties bij opbod verkocht. Bovendien is nu gekozen voor een beginbod: 100 miljoen gulden voor de twee grotere en 90 miljoen voor de drie kleinere frequenties. In 1998 wilde het ministerie daar niet aan en stond de teller na een week bieden pas op 10 procent van het eindbedrag. Ook mag de veilingmeester ditmaal per ronde een maximaal 10 procent hoger bod eisen; een letterlijk geval van 'lange halen, gauw thuis'.

Hoewel de bedrijven de hotlines met hun hoofdkantoren voortdurend open houden en zelfs met élkaar overleggen, weten ze alleen dat er weer een ronde voorbij is en wie het hoogste bod voor welke kavel heeft gedaan. De bieders bereiden zich dan ook nu al voor met specialisten in de zogeheten speltheorie: met behulp van hogere wiskunde stap voor stap de optimale strategie bepalen. Bijvoorbeeld door biedprofielen te maken om uit te vogelen welke concurrent op welke kavel biedt en hoever hij bereid is te gaan.

'Dat moet wel; je kunt niet alleen vertrouwen op je boerenverstand en je intuïtie', zegt Michiel Buitelaar, directeur strategie van Ben én afgestudeerd technisch wiskundige. 'Toch is het voordeel beperkt: de anderen hebben waarschijnlijk ook allemaal zo'n slimmerik in de arm genomen.'

Volgens belbedrijf Ben veilt de overheid uit geldzucht te snel; het is nog lang niet duidelijk wat wel en niet kan met de UMTS-technologie. Maar Schram stelt dat veilen voor de overheid nu eenmaal de beste optie is. 'De waarde van de UMTS-frequenties is niet bekend. Je kunt ze dus niet gewoon verkopen. De prijs wordt nu op de veiling gevormd. En die onzekerheid rond UMTS zit vanzelf in de biedingen verwerkt.'

Volgens Schram leidt het veilingsysteem er bovendien toe dat de beste deelnemers de licentie krijgen. Partijen met minder economische slagkracht moeten op een gegeven moment afhaken.

Volgens Buitelaar van Ben klopt dat in theorie wel, maar in de praktijk niet. 'We hebben allemaal keurige businessplannen en weten wat nog een verantwoord bod is. Maar op een gegeven moment gaan al die zorgvuldige strategieën het raam uit. Dan nemen de emoties het over; trots, hebzucht, angst, imago . Dat is in Engeland ook gebeurd. Daar zijn belachelijke bedragen betaald, waar niemand wat mee opschiet.'

Meer over