oog voor detailketting naar het verleden

Tja Ling Hu brengt in beeld hoe complex de band met het verleden kan zijn

Detail uit Meeting distant family, 1965-66 Quintian China van Tja Ling Hu. Beeld Amsterdam Museum
Detail uit Meeting distant family, 1965-66 Quintian China van Tja Ling Hu.Beeld Amsterdam Museum

Veel van wat wij doen, voelen en vrezen, hebben kunstenaars al eeuwen opgemerkt. Wieteke van Zeil verbindt kunstdetails aan de actualiteit. Deze week: ketting.

‘Ik heb helemaal niks met mijn afkomst.’ Het was een korte opmerking, van een leuke cabaretier die bij het tv-programma De Slimste Mens dagenlang de slimste was, waarvan ik schrok. Hoezó heb je geen interesse in je afkomst? Het kwam op me over als zelfverloochening, en ik mompelde vanaf de bank iets als ‘dat komt nog wel, mop’. Zonder erbij na te denken had ik zelf al een ‘inschatting’ gemaakt. Zou hij iets Indonesisch hebben? Of juist Chinees? Hij heet Andries, achternaam Tunru, is dat Moluks of toch Turks? Ik voelde me dom dat ik het niet meteen wist.

En terwijl ik het inmiddels een bewonderenswaardig vertoon van vrijheid vind dat Andries Tunru op televisie zo het eigenaarschap over zijn identiteit opeiste, is het even begrijpelijk dat mensen wél op zoek gaan. Als kunstenaars op zoek gaan, levert dat vaak goede kunst op; creativiteit gedijt waar culturen botsen. De literatuur, zeker ook de Nederlandse, heeft daar mooie voorbeelden van voortgebracht. En in de beeldende kunst wordt soms een hele nieuwe beeldtaal ontwikkeld; zie bijvoorbeeld in het metrostation van Amsterdam Centraal de grote wandsculptuur van tulpenbladeren geïnspireerd op Sumatraanse dodenkleden van Jennifer Tee.

Een nieuw voorbeeld zag ik van de jonge kunstenaar Tja Ling Hu. In dit verraderlijk simpele maar fantastisch gevonden detail brengt zij in beeld hoe complex de band met het verleden kan zijn. Hoe je vast kunt zitten aan je familie en cultuur, en toch op afstand staat. Hoe je je verbonden voelt met een werkelijkheid die je nooit zelf hebt gekend. Een vrouw (‘moeder’, zegt het Chinese teken boven haar hoofd) zit noedels te eten op een strand. De noedels zijn als een lange ketting verbonden aan een tafel waaraan anderen zitten, elk ook verbonden door de noedels uit hetzelfde bord. Maar alle anderen zitten samen, dicht om de tafel. Moeder zit moederziel alleen op afstand.

Meeting distant family, 1965-66 Quintian China van Tja Ling Hu. Beeld Amsterdam Museum
Meeting distant family, 1965-66 Quintian China van Tja Ling Hu.Beeld Amsterdam Museum

Het is deel van een installatie van veertien grote tekeningen waardoor je als kijker omringd wordt, in de tentoonstelling Refresh in het Amsterdam Museum. Tja Ling Hu is derde generatie Chinees immigrant en groeide op in het restaurant van haar ouders, zoals ze zelf zegt in een film in de expo. Een van de vele Chinees-Indische restaurants die in elk dorp in Nederland te vinden zijn. Haar geschiedenis leerde ze pas kennen toen ze ‘met dit project als excuus’ haar familie ging interviewen. Over vluchten van Macau naar Hongkong in een eng krappe boot die er acht uur over deed (een stukje dat met de hovercraft zestien minuten duurt). Over brieven schrijven die er twee maanden over deden. Over leven in en voor het restaurant, om een beter leven voor de kinderen te waarborgen. Tja Ling Hu spreekt zelf geen Chinees meer; zoals de oudere generatie gehinderd werd in contact met hun nieuwe omgeving door taal, wordt zij erdoor gehinderd in contact met haar verleden.

Haar tekeningen voelen als een desolaat landschap waarin elk van de mensen zoekende is. De lijnen van haar potlood ondersteunen de sfeer van de vertelling; de krappe bootruimte, de zuigende kringen in het water waarin vluchtelingen drenkelingen worden, de schaduwen van de spijlen van een ledikant die op tralies lijken. Boven sommige figuren staan in Chinees schrift de namen, zoals hier, om haar familieleden aan te duiden. Dat maakt de vertelling nog meer tot een persoonlijk epos. Een geschiedenis waar je letterlijk in moet stappen. En die, zo kan ik me voorstellen, het gevoel van vrijheid over je eigen identiteit behoorlijk ingewikkeld maakt.

Tja Ling Hu, Meeting distant family, 1965-66 Quintian China, onderdeel van de installatie Before I was born, bestaande uit 14 tekeningen, 2020. Per tekening: 48 x 64 cm, potlood op papier. Te zien in de expo Refresh, Amsterdam Museum (nu gesloten), t/m 28 maart 2021.

Volg Wieteke van Zeil op ­Instagram: @artpophistory

Meer over