interviewSteef de Jong

Theatermaker Steef de Jong: ‘Uiteindelijk heb ik een missie: het redden van de operette’

In de suikerzoete wereld van de operette vindt theatermaker Steef de Jong zijn toevlucht. Voor zijn bewerking van Eine Nacht in Venedig, eindelijk weer écht in de Haarlemse Toneelschuur, trok hij alles uit de kast.

Steef de Jong tussen zijn kartonnen decorstukken in de Toneelschuur in Haarlem.  Beeld Pauline Niks
Steef de Jong tussen zijn kartonnen decorstukken in de Toneelschuur in Haarlem.Beeld Pauline Niks

‘Na deze periode van afgelastingen en lockdowns heb ik me totaal niet willen inhouden. Dus ik heb meteen maar alles uit de kast getrokken en in het atelier een uitbarsting van karton gemaakt.’ Aldus de Haarlemse theatermaker Steef de Jong (34) die deze week de eer heeft de Haarlemse Toneelschuur te openen met Eine Nacht in Venedig.

Jawel, een klassieke operette van Johan Strauss uit 1883, maar dan opgefrist door De Jong zelf, die deze productie niet alleen regisseert maar ook het libretto grondig heeft bewerkt, het decor heeft ontworpen én gemaakt. In zijn geval betekent dat inderdaad overmatig veel karton, lappen gordijnen, kijkdoosconstructies en uitklapkostuums.

De Jong staat al langer bekend om zijn kartonnen theater én zijn voorliefde voor alles wat met het genre operette, Wenen en keizerin Sisi te maken heeft.

 Steef de Jong: ‘Op de Rietveld Academie en DasArts, had ik het idee dat alles vooral avant-gardistisch moest zijn. Tot ik operette ontdekte.’  Beeld Pauline Niks
Steef de Jong: ‘Op de Rietveld Academie en DasArts, had ik het idee dat alles vooral avant-gardistisch moest zijn. Tot ik operette ontdekte.’Beeld Pauline Niks

Voor je eerste grote regie bij Toneelschuur Producties koos je een klassieker van Johan Strauss. Waarom?

‘Vooral omdat het prachtige muziek is. Het wordt vaak fladdermuziek genoemd, maar dat is onzin. Strauss is geniaal, soms klinkt het als Kurt Weill, dan weer als popmuziek. Eine Nacht in Venedig is een typische operette met verliefde hertogen, persoonsverwisselingen, misverstanden en feesten in de carnavalsnacht.

‘Je moet er wel een creatieve vertaalslag mee maken. In mijn bewerking kan een kamermeisjes zomaar een kamerjongen worden en verliefd worden op een andere jongen. En wij maken deze productie met zeven jonge artiesten die alle rollen spelen, zingen, dansen en ook de instrumenten bespelen. Zij zijn het orkest, de solisten, het koor, ballet en ook de toneelknechten.’

Bij operette wordt vaak gedacht aan suikertaarten, baljurken en zoete romantiek van olala – waar komt deze vorm van muziektheater vandaan?

‘Aanvankelijk werden ze ‘opéra comique’ genoemd, komische opera’s dus. De echte, ‘grande opera’s’ waren vaak zwaar en dramatisch en om die wat op te vrolijken werden tijdens zo’n lange opvoering soms kluchtige intermezzi toegevoegd. Daaruit is de operette ontstaan, met in de 19de eeuw Offenbach als eerste componist van het genre. Hij vond dat opera’s veel te lang duurden en wilde vooral meer erotiek en variété erin, en ook vreemdgaan en lichte maatschappijkritiek.’

null Beeld Pauline Niks
Beeld Pauline Niks

Waar komt je fascinatie voor operette, Wenen en Sisi vandaan?

‘Als kind was ik al bezig met spookjes en Sisi was voor mij de sprookjesprinses. Later kocht ik bij de kringloopwinkel platen met operettemuziek, omdat dat allemaal aansloot bij mijn fantasiewereld. Later, op de Rietveld Academie en DasArts, had ik het idee dat alles vooral avant-gardistisch moest zijn. Tot ik operette ontdekte en daar zo geïnspireerd door raakte, en dacht: maar wacht eens, dit kan dus ook, dit is ook kunst. Het was alsof ik een deur opende en een nieuwe wereld betrad.’

Wat voor wereld was dat dan precies?

‘Een suikerzoete wereld, vol vals sentiment. Maar uiteindelijk gaat het over een vlucht, weg van de werkelijkheid. Ik vind de werkelijkheid namelijk vaak net iets te echt. Daarom verdwijn ik graag in een andere wereld, die van het theater. Maar ik weet ook dat je niet eeuwig op de vlucht kunt zijn, daarom heb ik aan het eind van Eine Nacht in Venedig een extra lied toegevoegd, waarin de werkelijkheid weer binnen sijpelt. Het Venetië van nu staat voor de nieuwe tijd: massatoerisme, wassend water, vervuiling. Dat kun je niet negeren. Maar van die overspelige hertogen heb ik geen #MeToo-affaire gemaakt.’

Bij je eigen gezelschap Groots & Meeslepend maakte je ook al meerdere operettes.

‘Ik wil op allerlei manieren dit genre ontdekken, soms in mijn eentje, zoals in Steefs Operette-uurtje, soms in de tweemans-operette zoals met Bloemenduel. En nu regisseer ik dus een heel gezelschap in een van de beroemdste operettes aller tijden. Dat is voor mij ook een zoektocht, voor zo’n hele groep staan als regisseur, want ik ben van nature nogal een twijfelaar. Maar ik bluf me er ook wel een beetje doorheen. Uiteindelijk heb ik een missie: het redden van de operette.’

Eine Nacht in Venedig van Johan Strauss jr. door Toneelschuur Producties. Toneelschuur Haarlem, t/m 26/6; in Openluchttheater Caprera Bloemendaal, 1 t/m 4/7. Bloemenduel van Steef de Jong en Louis van Beek door Groots & Meeslepend wordt in december 2021 hernomen.

null Beeld Pauline Niks
Beeld Pauline Niks

Groots en meeslepend

Steef de Jong richtte in 2012 samen met regisseur Ina Veen het gezelschap Groots en meeslepend op, genoemd naar de eerste voorstelling die zij maakten: Groots en meeslepend wil ik leven. De Jong kreeg hiervoor een subsidie en reisde naar Wenen om daar een onderzoek te doen naar het genre. In de beroemde Volksoper zag hij daar voor het eerst echte operettes. Andere producties van Groots en meeslepend zijn onder meer Orfeo, een drama van karton, Ludwig en Straussvogel.

Meer over