Theater in een wasstraat

Autorijschool, garage, autorijschool, garage. Waarom de gemotoriseerde branche zich zo aangetrokken voelt tot uitgerekend deze vrij burgerlijke straat in Madrid, kan niemand meer uitleggen....

Embajadores is de naam van de wijk, Ambassadeurs, bekend van de grote zondagsmarkt Rastro. De buurt aan de rand van het centrum van Madrid heeft nog wel iets sjieks, maar dan wel van een vervallen soort sjiek. De naam is vandaag de dag rijkelijk overdone, al doen enkele fonteinen dapper hun best de schijn op te houden. Het verkeer heeft ook hier zijn verloederende invloed uitgeoefend.

Maar een flink deel van de buurt eet ervan, zoals een bijziende direct kan vaststellen. Het is daarom opmerkelijk te zien dat tenminste één bedrijfje in deze sector het niet heeft kunnen bolwerken en heeft moeten plaats maken voor een branche-vreemde indringer. Op nummer 17 van de Ercilla wacht de reeds verveelde wandelaar een aangename verrassing. Althans, als hij zijn ogen de kost geeft, want de onderneming heeft zich slim als een kameleon in het straatbeeld gevoegd.

De ijzeren toegangsdeur verschilt in weinig van die van menig buurman in deze straat. Maar de nieuwkomer heeft zich een naam gekozen waar die buren nooit op zouden zijn gekomen: Sala Cuarta Pared, Zaal Vierde Muur. Midden in dit centrum van de in Spanje sterk ontwikkelde autocultuur, heeft de echte cultuur zich een thuisbasis verschaft: La Cuarta Pared is niets minder dan een toneelschool en een alternatieve theatergroep.

Dat was even wennen voor nummer 17. Decennia lang blies het pand zijn partijtje mee in het autokoor van de buurt. Het was het onderkomen van een autowasserij annex garage, een oorspronkelijke bestemming die door geen tien theatergroepen kan worden uitgewist. Die intentie hebben de nieuwe bewoners echter nooit gehad. Wat zij wilden, was het nog aanwezige verleden van het pand benutten voor eigen activiteiten.

Dat is niet in alle opzichten gelukt, vertelt Francisco García, acteur en oprichter van De Vierde Muur, maar de laatste tijd meer actief als bedrijfsleider die een pand te onderhouden heeft. Hij wijst op de kale vloer van een kleine repetitiezaal: 'Hier hebben we de brug begraven, je weet wel, zo'n hydraulisch apparaat om auto's omhoog te brengen. Daar zaten we echt mee in onze maag. We wilden 'm verkopen, maar konden 'm aan de straatstenen niet kwijt. Uiteindelijk hebben we besloten een groot gat te maken en het gevaarte simpelweg te begraven.'

De entree van het theater blijft nadrukkelijk de herinnering aan een wasstraat levend houden. In de lange en kale hal is het niet moeilijk je voor te stellen hoe de auto's door een ketting tussen de waterstralen en borstels door werden getrokken. De theatermakers hebben de hal intact gelaten, alleen een kwastje gegeven, en aan het eind een bar gebouwd. Door het glas van het boven gelegen kantoortje zie je met een beetje goede wil zo de chef van de wasserij zitten.

La Cuarta Pared begon elf jaar geleden als 'centrum voor theatraal onderzoek en scholing'. De minimale ruimte waarover het centrum beschikte, voldeed in de beginperiode, ook al konden er slechts twintig mensen in. Maar geleidelijk aan begon de groep ook echte voorstellingen te ontwikkelen en moest zij uitkijken naar een nieuw onderkomen.

De voormalige autowasserij bracht de leden in staat van verrukking. Het voor hun begrippen 'enorme' pand was precies wat zij zochten. Madrid telt een tiental alternatieve zalen, en dit is veruit de grootste. Met het optrekken van een enkele muur sneden zij de wasstraat af van de garage die de grote zaal is geworden. Twee kleine zaaltjes voor toneellessen en repetities en het minikantoortje boven completeren het geheel.

De zaal heeft nu een capaciteit voor 172 toeschouwers, die plaats nemen op een mobiele tribune. 'Die vonden wij noodzakelijk omdat de toeschouwers niet elke voorstelling vanuit hetzelfde perspectief tot zich kunnen nemen', aldus Francisco García. 'En de esthetische aspecten van de oude garagehal hebben we intact gelaten. Die vormen in veel voorstellingen deel van het decor.' Esthetische aspecten is een mooie omschrijving voor de brokkelige en verveloze muren, waarin de nodige stenen ontbreken en stukken kabel zichtbaar zijn.

La Cuarta Pared is een bijzonder gezelschap. De tent wordt voor een deel draaiende gehouden door de vierhonderd leden, die maandelijks een contributie betalen en in ruil daarvoor alle voorstellingen kunnen bijwonen. Daarnaast houdt de groep zich in leven door het geven van toneellessen, die bijzonder populair blijken te zijn. De eigen producties zijn een beetje naar de achtergrond verdwenen, de meeste voorstellingen zijn van andere groepen. Dezer dagen is het theater avond na avond uitverkocht omdat het deel uit maakt van het jaarlijkse oktoberfestival van de stad Madrid.

De groep is buitengemeen gelukkig in de voormalige autowasserij, zegt Francisco García. De enige problemen worden veroorzaakt door de spreekwoordelijke bureaucratie van de overheid. 'Ze behandelen ons alsof wij een zaal voor drieduizend toeschouwers hebben. We hebben nooduitgangen gemaakt, maar die voldoen niet aan hun normen. Vanwege een trappetje dreigen ze ons met sluiting. Het heeft maar twee treden, terwijl de officiële norm drie treden voorschrijft. Wij hebben een ongelofelijke brandblus-installatie moeten aanleggen. Kijk, overal zie je de buizen lopen. Ik zweer je dat als hier ooit brand komt, er mensen zullen verdrinken in de watervloed die op hun hoofden neer zal dalen.'

Dit is het negende deel van een serie over industriële gebouwen in Europa, die tegenwoordig een culturele bestemming hebben.

Meer over