Actie / Thriller / Misdaad

The Machinist

Puzzel rond hongerkunstenaar

David Sneek

Een verwoest lichaam kan een bewijs van toewijding zijn. Soms vindt een acteur of actrice een rol zo belangrijk dat hij of zij bereid is zich er voor te pijnigen en zichzelf volledig te veranderen.

Robert De Niro is met zijn overgewicht in de slotscènes van Raging Bull het beroemdste voorbeeld; Charlize Theron deed het hem na in Monster. Maar hun offers voor het vak verbleken naast die van Christian Bale.


De acteur (American Psycho; Batman Begins) viel voor The Machinist bijna dertig kilo af. Hij ziet er als machinebankwerker Trevor Reznick zo onherkenbaar uitgemergeld uit, dat voor zijn gezondheid lijkt te moeten worden gevreesd.


Zo'n transformatie houdt een risico in voor een film. De kans blijft altijd aanwezig dat de aandacht meer zal uitgaan naar de filmster die zich misvormt dan naar de persoon die hij met zijn zelfopoffering wil neerzetten. Het is een gevaar dat regisseur Brad Anderson omzeilt door Bale in een van de beginscènes met ontbloot bovenlijf voor de spiegel te zetten en het vermagerde lichaam van verschillende kanten te filmen. Als die eerste klap eenmaal is uitgedeeld, kan de acteur plaats maken voor het personage en blijkt Bales spel als hongerkunstenaar de psychologische horror van The Machinist te kunnen dragen.


'Als je nog iets dunner was, zou je niet bestaan', zegt Stevie, de prostituee die Trevor elke avond bezoekt. Ze is een van de weinige mensen met wie hij nog praat. Hij leeft alleen, in de duisternis van zijn kleine appartement. Zijn collega's in de fabriek zien hem meer en meer als een freak, zijn chef verdenkt hem van drugsgebruik. Geplaagd door geheugenstoornissen zwerft hij rond, om zichzelf tijdens zijn slapeloze nachten steeds opnieuw in het café van het plaatselijke vliegveld aan te treffen.


'Als je nog iets dunner was, zou je niet bestaan', zegt Maria, de serveerster die hem daar zijn koffie inschenkt. Dat is de eerste van de vele déjà-vu-effecten, beeldrijmen en verrassende herhalingen van regels dialoog waaruit de wereld van The Machinist bestaat. Het is daarmee meteen ook de eerste aanwijzing dat veel van wat de film toont gruwelijke hallucinaties zouden kunnen zijn, geproduceerd door Trevors verwarde geest.


Een indruk die wordt versterkt door zijn af en toe opduikende collega Ivan, die - rond en dik en kaal en goedgehumeurd - het precieze tegendeel is van de depressieve, slecht geschoren hoofdpersoon. Wanneer Trevor in de fabrieksruimte een ongeluk veroorzaakt dat een andere werknemer een arm kost, zegt hij te zijn afgeleid door Ivan - een werknemer van wie de anderen nooit hebben gehoord, wat Trevor op het idee brengt dat er van een samenzwering sprake is.


Dat veel van de gebeurtenissen ingebeeld blijken, is niet wat The Machinist zo bijzonder maakt. De manier waarop de gegevens worden uitgewerkt maakt het echt interessant. Eenvoudige motieven worden gebruikt voor een vertelling waarin steeds nieuwe samenhangen en mogelijke verkleuringen worden gesuggereerd.


Een kruispunt bij het vliegveld waar Trevor elke keer met zijn auto belandt; een close-up van de aansteker in zijn dashboard; memo-papiertjes waarop galgje wordt gespeeld; de steeds opduikende Ivan - het zijn de stukken in een goed geconstrueerde puzzel.


De details van de fysieke verschijning van Bale - de holle ogen en ingevallen wangen die van hem een rondwarende geest maken - tillen de film boven het niveau van een puzzel uit. Zijn lichaamsdelen en gelaatstrekken, zijn skelet-achtige ribbenkast en zijn spitse jukbeenderen, vormen een onaangename, onontkoombare expressie van zijn paranoïde geestesleven.


Beter gezegd: Bales lichaam ís de horrorfilm.


Meer over