Fantasie

The League of Extraordinary Gentlemen

Digitale technieken blazen acteurs van het filmdoek

David Sneek

Dankzij computertechnieken kan ook het onmogelijke verfilmd worden. Decors zijn virtueel, acteurs hoeven niet meer te acteren. De mogelijkheden zijn onbegrensd en dat is nu juist het probleem van 'The League of Extraordinary Gentlemen' die deze week uitkomt.

Alles is mogelijk. De onzichtbare man smeert zich in met crème en een zwevend, bleek gelaat verschijnt; een mutant maakt reuzensprongen over de daken van Parijs; uit de grachten van Venetië duikt een honderden meters lange onderzeeër op. Computer Generated Images (CGI) beheersen The League of Extraordinary Gentlemen, waarin een gezelschap van uitzonderlijk begaafde superhelden aan het eind van de negentiende eeuw een wereldoorlog probeert te voorkomen. Zij bewegen zich door met de computer geschapen steden en landschappen. Ze duiken weg voor waterstromen of vuurzeeën die ook door software zijn voortgebracht.


De filmindustrie verandert door computertechnieken. De stripverfilming The League of Extraordinary Gentlemen van Stephen Norrington illustreert, meer nog dan andere recente effectenfilms, hoe groot de invloed van de bedrijven die de digitale beelden leveren is geworden. In het begin van de jaren negentig creëerde de marktleider, Industrial Light and Magic (ILM) van George Lucas, enkele onderden 'f/x shots' per jaar. Nu bevat vrijwel elke actie film duizenden speciaal gemaakte of bewerkte opnames. Bij de grootste producties gaat een derde van het budget naar de effecten.


Pixel voor pixel wordt de cinema veroverd. Trucagespecialisten als ILM en Pixar eigenen zich voortdurend meer shots en een steeds grotere oppervlakte van het filmbeeld toe. Decors zijn vaak al door digitale architectuur vervangen. De blockbusters van de laatste maanden laten zien hoe ook de acteurs langzaam worden overwoekerd.


In de tweede X-men film, X2, bekropen de effecten de gezichten van personages: huid verkleurde, ogen lichtten op. De hoofdrolspelers in The Matrix Reloaded hoefden zelfs niet meer te bewegen. Voor de actiescènes werden ze vanuit verschillende perspectieven gefilmd waarna de opnames van hun hoofden aan digitale beelden van lichamen werden toegevoegd. Het maakte een onophoudelijk kung fu-gevecht met tientallen dubbelgangers mogelijk. In Hulk betekende de gedaanteverwisseling van de hoofdpersoon, Bruce Banner, die van een verlegen wetenschapper verandert in het groene monster, tegelijk de transformatie van de film. Wat begon met echt acteerwerk werd volledig door een CGI-animatie overgenomen.


The League of Extraordinary Gentlemen presenteert echte acteurs naast avatars, de met computer gemaakte karakters, en alle tussenvormen. De club van misdaadbestrijders is samengesteld uit personages uit literaire klassiekers: kapitein Nemo, de eeuwig jonge, onsterfelijke Dorian Gray en vampier Mina Harker strijden zij aan zij met Dr. Jekyll of zijn alter ego Mr. Hyde. Ieder brengt een eigen effect mee. Nemo heeft zijn onderzeeër, bij Gray groeien schotwonden in een paar seconden dicht, Harker gaat op in een zwerm vleermuizen.


Zulke wonderen worden altijd als de grote verworvenheid van de nieuwe technieken gezien. Fantasieën die vroeger onuitvoerbaar leken kunnen nu zichtbaar worden gemaakt. Voorheen onbetaalbare massascènes en gigantische decors worden in beeld getoverd. Producenten halen als onverfilmbaar afgewezen scripts weer tevoorschijn. Zonder de CGI was er geen zinkende Titanic geweest, hadden de legers van Mordor de veldslagen in Lord of the Rings niet gevochten en had ook de filmversie van Harry Potter niet overtuigd.


Maar de ontwikkeling heeft een keerzijde, en geen film toont dat zo duidelijk als The League of Extraordinary Gentlemen. Instortende paleizen en enorme avatars vechten in de volgepropte filmbeelden om de aandacht, want alles wat mogelijk is, moet ook gebeuren.


Effectenfilms domineren al jarenlang alle box office-ranglijsten, en dat lijkt de CGI-makers een beslissen

invloed op het productieproces te hebben gegeven. Het is niet moeilijk te bedenken hoe zij een film het liefst zien. De helden zijn, vanzelfsprekend, bovennatuurlijk getalenteerd. Ze trotseren de zwaartekracht, zijn gemuteerd, bezitten zeldzame krachten of kunnen metamorfoses ondergaan. Niet verrassend dus dat Hollywoodstudio's voor hun duurste producties - Hulk, X2, Spider-man - veelal grijpen naar de Marvel-strips, waarin de personages precies aan die beschrijving voldoen.


Met de personages verandert ook de actie. Het verschil tussen de twee Matrix-films is tekenend. In de eerste aflevering, waarin 412 effectenshots zaten, waren de confrontaties tussen Keanu Reeves als Neo en zijn vijanden enerverend. De held leek in gevaar, de martial arts waren pijnlijk en uitputtend. In het vervolg The Matrix Reloaded, met bijna 3000 effecten-shots, is Neo superieur, onaantastbaar en onverslaanbaar. Het gevolg: de gevechten zijn weinig meer dan spectaculair gestileerde intermezzo's.


Korte spanningsbogen in losse episodes kenmerken de nieuwste generatie blockbusters. En om van de films echt een showcase voor de vooruitgang te maken zijn er veel personages nodig, die allemaal iets bijzonders kunnen brengen. The League of Extraordinary Gentlemen is dus een ideaal; de logische consequentie van de toenemende invloed van de special effects.


De film is ook een mislukking, die benadrukt hoe slecht het resultaat van de overheersing door de CGI kan zijn. Behalve Sean Connery, die zijn herkenbaarheid vooral aan eerdere films ontleent, blijven de acteurs vlak en inwisselbaar, niet in staat om hun overweldigende digitale omgeving tegenspel te bieden. Nog rampzaliger is het effect op het scenario. Dat is in The League of Extraordinary Gentlemen slechts een excuus, een manier om alle illusies en freaks in één film samen te brengen. Voor het spektakel van een paar opnamen waarin de onzichtbare man, een vleermuiszwerm en een gespierd monster binnendringen in een torenhoog neo-gothisch gebouw in Mongolië, zijn verhaal, spanningsopbouw en samenhang ingeruild.


Meer over