The Ex hijst piratenvlag op gezapige Marathon

MUZIEK JazzMarathon in de Oosterpoort, Groningen. 12 oktober...

'En ik ben Michael Jackson', zei Joe Henderson zondagavond laat, toen hij na zijn slotoptreden op de JazzMarathon onder uitbundig applaus nog even zijn bandleden introduceerde.

Beroemd is hij zeker - in de jazzwereld althans - maar de broos ogende zestiger is wijs genoeg om de betrekkelijkheid van de late roem onder ogen te zien; die dankt hij eerder aan het geslaagde marketingoffensief van zijn platenmaatschappij dan aan zijn elegische, bezonken saxofoonspel, dat slecht rijmt met die lukraak opgeplakte eretitel boss of the tenor.

In Groningen bracht Henderson de 'wereldpremière' van zijn nieuwe tournee, waarin hij stukken speelt uit Gershwins jazzopera Porgy and Bess. Het is overbekend, al talrijke malen opnieuw geïnterpreteerd materiaal, waarmee Henderson bepaald geen wilde plannen bleek te hebben.

In Summertime, It Ain't Necessarily So en I Loves You, Porgy klonken geen nieuwe inzichten, maar konden we onbekommerd meedeinen op de golven van de nostalgie, niet gehinderd door de ongewoon bedeesd klinkende solo's van de leider.

De redder in deze middelmatige demonstratie was de uitgeslapen Pete La Roca Sims. Deze slagwerker verruilde lang geleden de muziek voor de advocatuur, maar blijkt in zijn recente comeback niets van zijn oude scherpte te hebben verloren.

Sims is een compact gebouwde man met het uiterlijk van de oudere, maar nog altijd gevaarlijke bokser. Hij liet de solisten geen moment met rust en verjoeg de gezapigheid met gretig dansende accenten.

Net als het optreden van het Metropole Orkest, dat vrijdagavond het programma opende, markeerde Porgy and Bess een opmerkelijke koerswijziging in de programmering van de Marathon. Dat was ruim twintig jaar lang het belangrijkste Nederlandse podium voor nieuwe ontwikkelingen in de jazz en vervulde daarmee een essentiële rol als nieuwsbron en aanjager van discussies.

Nu lijkt het op weg een 'gewoon', gezellig gevarieerd festival te worden, dat attracties biedt die op willekeurig welk ander podium zouden kunnen staan.

Dat gold ook voor de Fransman Richard Galliano, een knoppenvirtuoos die de bebopfrasering met succes naar de accordeon heeft vertaald, en op z'n avontuurlijkst klinkt als sterke tegenspelers hem dwingen alle zeilen bij te zetten. In de vertrouwde omgeving van zijn eigen trio kwam hij zondagmiddag niet verder dan gesmeerd freewheelen - al was het freewheelen op hoog niveau.

Gelukkig was er nog het kwintet van de Amerikaanse pianiste en componiste Myra Melford, dat met cellist Erik Friedlander, rietblazer Chris Speed en trompettist Dave Douglas een prachtig terloopse samenspraak van jazz en kamermuziek realiseerde, met ragfijne interacties waarin elke noot op een goudschaaltje werd gewogen.

In Melfords expansieve solo's klonk de invloed van Cecil Taylor door, de vertolking van Herbie Nichols Spinning Song verraadde haar inspiratiebronnen als componiste: de traditie van 'outsiders' als Nichols en Andrew Hill.

Maar de eer van de 22ste JazzMarathon werd zondag gered door het monsterverbond van het popcollectief The Ex met leden van de Instant Composers Pool, een initiatief van co-producent NPS-radio, die het risico aandurfde de uit de kraak- en punkbeweging voortgekomen lawaaischoppers een heuse compositieopdracht te verstrekken.

Het pakte overweldigend uit. The Ex hees de piratenvlag en produceerde samen met de blazers en cellisten van de ICP een verkwikkend subversief kabaal, waarin de rechtlijnige eenvoud van de voormalige punkers werd verrijkt met het structuurbesef van de improvisatoren.

Twee drummers, Katrien Ex en Han Bennink, joegen het collectief voort in een wilde jacht, waarin naast tierende crescendo's en hamerende riffs ook plaats was voor allerlei subtiele, kleine combinaties. Een vitale opmaat voor de jubileumtournee van de dertigjarige, springlevende Instant Composers Pool, die eind deze maand met drie concerten in Amsterdam begint.

Erik van den Berg

Meer over