Telescoop hoort televisie

Apetrots waren ze eerder dit jaar bij de stichting Astron, de organisatie die de radiosterrenwachten in Dwingeloo en Westerbork beheert....

Eind vorig jaar werd in elk van de veertien 25 meter grote schotels in Westerbork een nieuwe ontvanger gemonteerd en in het vroege voorjaar werden ze ingeregeld. Sindsdien stroomden vanuit de hele wereld aanvragen binnen voor waarnemingstijd op de gloednieuwe faciliteit.

Tussen maart en september keken astronomen uit alle windstreken via Westerbork om beurten voor het eerst naar straling uit het heelal met golflengten tussen tien centimeter en één meter. 'In dat gebied is alles wat je doet een ontdekking, simpelweg omdat er nog nooit iemand in heeft kunnen kijken', zegt woordvoerder R. Genee van de radiosterrenwacht.

Maar sinds 1 september moet Astron met het schaamrood op de kaken 'nee' verkopen bij alle verzoeken. Op die dag begon het regionale televisiestation TV Noord, eerder alleen op de kabel te ontvangen, met uitzendingen via de ether. Daarvoor wordt de zendmast van Smilde gebruikt, net vijftien kilometer van Westerbork. En Smilde blijkt de telescoop juist in het UHF-gebied volkomen te verblinden.

Dat is een volstrekte verrassing, bekent Genee. 'Op zichzelf zendt TV Noord uit op een etherfrequentie waar we helemaal geen last van zouden moeten hebben. Het blijkt echter dat er door combinatie met de signalen van Nederland 2 en Nederland 3 pieken in de lucht zijn, die toch precies binnen ons nieuwe UHF-gebied vallen.' Omdat de zender zo dichtbij de gevoelige antennes staat, is er niets meer van de hemel te zien.

Het gegeven dat TV Noord als regionale zender per dag slechts drie uur uitzending verzorgt, biedt de Drentse radio-astronomen geen soelaas. Als er geen uitzendingen zijn, vult de kabelkrant het beeld, ook in de ether. Genee: 'Met drie uur hadden we nog wel kunnen leven. Die kabelkrant de klok rond doet ons de das om.'

Technici van Westerbork breken zich het hoofd over de vraag hoe ze de fatale storing moeten omzeilen. Want TV Noord heeft het volste recht om via de gebruikte etherfrequenties uit te zenden, erkent Genee. 'Die frequenties worden internationaal toegekend en daar zitten ook de radiosterrenwachten met hun volle verstand bij.'

Het UHF-waarnemingsprogramma, schat hij, gaat vrijwel zeker een halfjaar vertraging oplopen. Waarschijnlijk volstaat het niet om de verstoorde delen van het radiospectrum via software te blokkeren. 'We zullen echt hardware moeten bouwen. Elektronische filters die voorkomen dat de stoorpieken überhaupt in de antenne's terecht kunnen komen.'

In Groningen en Drenthe liggen ze intussen om geheel andere reden wakker van de overgang van TV Noord naar de ether, zo meldde dinsdag het Nieuwsblad van het Noorden. De Nozema, die de verdeling van etherkanalen in Nederland zelf regelt, heeft aan de noorderlingen uitgerekend kanaal 36 toegekend. Op de gangbare televisietoestellen is dat kanaal gereserveerd voor de video-recorder.

Vrijwel niemand weet dat dit kan worden veranderd, laat staan hoe dat moet. Doorgaans moet daarvoor een stemschroefje worden verdraaid aan de achterzijde van de recorder.

TV Noord en kabelexploitant CasTel zijn afgelopen dinsdag een campagne begonnen om in detail uit te leggen hoe de abonnees hun regionale zender kunnen combineren met het bezit van een videorecorder.

Martijn van Calmthout

Meer over