TaalgebruikLezerspost

Taalgebruik!: Wie wordt er nu eigenlijk naar wie vernoemd?

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht? Als het om vernoemen gaat niet.

‘Megakrater op Pluto vernoemd naar Nederlandse wetenschapper’, kopte de Volkskrant op 8 februari, tot ongenoegen van S.K. van der Pol: ‘Hoe vaak moet ik nog uitleggen waarom dit niet alleen incorrect, maar vooral nodeloos verwarrend is? Wie is er hier eigenlijk vernoemd?’

Van der Pol had het inderdaad al eens uitgelegd. Toen hij in mei 2020 las over ‘een plat sterrenstelsel, vernoemd naar de Amerikaanse astronoom Arthur M. Wolfe’, schreef hij: ‘Volgens mij is Wolfe vernoemd. De astronomen hebben het sterrenstelsel genoemd naar Wolfe.’

De lezer meent dus dat niet de ontvanger maar de naamgever wordt vernoemd: diens naam wordt overgedragen op iemand (of iets) anders. Die ander, de ontvanger, is dan naar hem genoemd.

Wat zou het woordenboek ervan denken, vragen we ons in dit soort gevallen af. Maar dat had Van der Pol al voor ons uitgezocht: ‘Ik heb twee verschillende drukken van de Van Dale geraadpleegd om erachter te komen hoe ‘noemen’ en ‘vernoemen’ in respectievelijk in 1970 en 2005 gebruikt werden.’

Het woordenboek blijkt hem aanvankelijk nog te steunen: ‘In 1970 luidt de omschrijving van ‘vernoemen’: ‘een kind naar iemand vernoemen, het dezelfde naam geven; - (ook) iem. vernoemen, de naam van die persoon aan een kind geven’. Maar in 2005 staat die tweede betekenis er niet meer bij.

Die is dus ergens tussen 1970 en 2005 komen te overlijden. Van der Pol betreurt dit: ‘Juist op een moment waarop we zo hard een ondubbelzinnige formulering nodig hebben, kunnen wij geen beroep doen op de Van Dale.’

Ook een beroep op Onze Taal heeft geen zin, want dat komt met de voorbeeldzin ‘Sofie is vernoemd’ en stelt dat dit ‘in de praktijk meestal betekent dat Sofie zelf naar iemand anders vernoemd is’.

Incorrect kun je de Volkskrant-kop dus niet noemen. Voor ‘nodeloos verwarrend’ is wat te zeggen: Van der Pol heeft alle recht rouwig te zijn om het feit dat een mooie nuance is teloorgegaan.

Maar bestond er dan ooit wél een strikt onderscheid tussen ‘genoemd’ en ‘vernoemd’? Was ‘naar iemand vernoemd zijn’ pakweg een eeuw geleden daadwerkelijk onjuist? Volgens Onze Taal niet. Dat zegt: ‘Vernoemen komt al zeker sinds de 17de eeuw voor in deze betekenis. Een van de voorbeelden die het Woordenboek der Nederlandsche Taal geeft, is een citaat uit 1714: ‘Ze vernoemen het kint naer het eerste dat hun buiten de tent ontmoet, mensch, beest, of vogel.’’

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Lees hier alle afleveringen van alle rubrieken van de pagina Taalgebruik! uit de Volkskrant.

Meer over