Taalgebruikwoord van de week

Taalgebruik!: Wie eelsk doet, wordt kordaat een kopje kleiner gemaakt

Dialect, jargon, straattaal of neologisme – elke week ontwaart de Volkskrant opvallend taalgebruik. Een eelsk kind vindt zichzelf leuker dan goed voor hem is.

Wat kenmerkt de Groninger? Journalisten noemen de bewoners van ingestorte woonboerderijen in epicentrum Loppersum graag ‘nuchter’ en trekken hun handen er verder van af. Als import-Amsterdammer en ex-stadjer denk ik dat dit beter kan.

Een Groninger vindt het al erg joviaal worden als je bij een toevallige ontmoeting zegt dat je het ‘leuk vindt’ om hem weer eens te zien. Geen wonder: waarschijnlijk is hij al van jongs af aan afgerekend op overdreven gedrag. Met het woord eelsk.

De eenvoudige vertaling van eelsk is ‘aanstellerig’. Maar er zit meer venijn in het woord, is mijn ervaring. Eelsk gedrag is een vorm van uitproberen: dit personage, kom ik hiermee weg, ben ik nu leuk? Eelske kinderen doen opzettelijk snoezig, zetten met een gespeeld verlegen blik een nieuw stemmetje op, voelen de ogen van volwassen op zich gericht en genieten van de aandacht die hun toneelstukje oplevert.

Die voorzichtige pretenties, die pogingen om je iets anders voor te doen dan je bent, die worden kordaat een kopje kleiner gemaakt. Doe niet zo eelsk! Betrapt. Au. Schaamte.

De wat treurige kanttekening is dat vrouwen vaker eelsk worden genoemd dan mannen. In een column uit 2013 in de Volkskrant omschreef Peter Middendorp het woord in een aantal zinnetjes die het daglicht van het post-#MeToo-tijdperk eigenlijk niet verdragen. ‘Ze lachen naar je, eelske meisjes, maar deinzen achteruit als je ze nadert. Net zolang tot je denkt: waarom lach je dan zo dom?’ RTV Noord interviewde in 2016 een vrouw die toegaf dat ze weleens ‘eelsk’ gedrag vertoont, op de blijkbaar onvergeeflijke momenten dat ze ‘trots op zichzelf’ is.

Dat kan niet de bedoeling zijn geweest.

Lees hier alle afleveringen van alle rubrieken van de pagina Taalgebruik! uit de Volkskrant.

Meer over