Column

'Sylvia's sprookjesboek'

Begin jaren '90 kocht ik in Moskou een groot, dik kookboek. Het was gebonden in bruin kunstleer, er stond in gouden letters Koelinaria op, en het bevatte duizenden recepten voor de meest ingewikkelde, uitzinnige en kostbare gerechten. Het allermooist waren de foto's: torenhoge, krullerig versierde taarten, opgedirkte gebraden varkentjes, hammen met kanten manchetjes, wildbraad, ingenieuze visschotels in de vorm van een stoomboot, een soort art-deco-lampenkap van vruchten... alles in onwaarschijnlijk mooie snoepjeskleuren, vervaardigd volgens de beproefde en beruchte Sovjet-retoucheermethode 'wat niet helemaal gelukt is aan een foto gum je uit, en wat er ontbreekt teken je er zelf zo goed en zo kwaad als je kunt bij met kleurpotlood'.

Sylvia Witteman
null Beeld x
Beeld x

Vrijwel dagelijks bladerde ik dromerig in Koelinaria. Mijn Moskouse vrienden noemden het spottend 'Sylvia's sprookjesboek'. Inderdaad was het boek in die vroege jaren '90 een wrang sprookje. Van de kostelijke levensmiddelen die er zo kwistig in beschreven en afgebeeld werden, was in die tijd zo goed als niets in de winkels te koop. De Sovjetburgers moesten het doen met eenvoudige spijzen als brood, kool, armoedige worst en glazige aardappelen; een banaan of sinaasappel was een schaarse lekkernij waarvoor oude vrouwtjes met moeilijke voeten graag de halve stad door reisden om gelaten in een lange rij op hun beurt te wachten.

O, de ironie, van Sovjet-uitgeverij Voskresenije ('wederopstanding') om juist in die barre tijden zo'n tantaluskookboek uit te brengen! Het was dan ook geen nieuw werk, maar een herdruk (goddank in facsimile) van het origineel uit de late jaren vijftig. Betere tijden, dat wil zeggen, op culinair gebied, en zelfs toen al, zo verzekerden Russen mij, was er voor de gewone Rus weinig kans op uitheemse kazen en versierde varkentjes.

Om een lang verhaal nog wat langer te maken: ik ging uiteindelijk weg uit Moskou, terug naar saai Nederland waar sinaasappels en bananen zowat gratis waren. Koelinaria nam ik natuurlijk mee, en ik blééf er in bladeren, met toenemend heimwee naar een tijd die ik niet eens gekend had. Het was maar een goedkope, lelijke herdruk. Met de jaren groeide mijn begeerte om het origineel te bezitten, uit de tijd van Chroestjsjov, die (niet zo heel) gezellige, boertige gek die nog eens bij de Verenigde Naties met zijn schoen op tafel sloeg, om zijn zin te krijgen inzake iets dat ik nu even vergeten ben.

Afgelopen weekend kwam mijn droom uit. Schrijver Pieter Waterdrinker, die al zó lang in Rusland woont dat hij er gaandeweg in een 19de-eeuwse Rus is veranderd, kwam eten en bracht een oud exemplaar voor me mee. Het heeft de Cubacrisis meegemaakt, Brezjnevs jaren van Grote Stagnatie, de opkomst en ondergang van Gorbatsjov, de teloorgang van de Sovjet-Unie en de terugkeer in de winkels van alles wat lekker is, voor wie het betalen kan.

Het ligt nu voor me, lindegroen met verschoten gouden letters; het boek dat alles zag. Ontroerd bekijk ik de foto's, zo prachtig, van de glimmend bruin gebraden eend met psychedelisch glanzende appels, de taart waar een ananas op prijkt van chocoladecrème, de biefstuk op een prachtig zilveren schaaltje tussen onwaarschijnlijk krokante gebakken aardappeltjes. In lange tijd ben ik niet zo blij geweest met een boek.

Later op de avond verbrandde Pieter Waterdrinker overigens een van zijn eigen boeken, Duitse bruiloft in mijn haard. Ik begrijp nog steeds niet helemaal waarom, maar een mooie daad was het wel. Mooi en roekeloos, net als Rusland zelf.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over