Suicide Notes

Vijf suicidale pubers en een halfzachte therapeut

Lenteren Pjotr

Een zestienjarige is oud genoeg voor seks en licht alcoholische consumpties, maar nog niet voor het echte leven. Dat schijnen althans de pleitbezorgers van 'Young Adult' te denken. Boeken van dit genre moeten adolescenten helpen de overgang te maken tussen tienerboeken en 'echte' literatuur.



Dat zou een acceptabele opvatting zijn, als leesbevorderaars niet nog een stapje verder zouden gaan in hun betoog. Deskundigen die opgewonden raken van élke extra scholier die leest, beweren dat dit speciaal gefabriceerde jongerenproza steeds beter wordt. Het zou zelfs een plek verdienen in de literaire canon. Dat is in de meeste gevallen echt onzin.



Het gaat hier om bakvissen- en knapenromans. Mooie termen als crossover en Young Adult veranderen daar niets aan. Jongeren moeten deze boeken vooral lekker lezen als ze daar zin in hebben. Maar laten we niet doen alsof leraren Nederlands niet goed bij hun hoofd zijn als ze hier geen cijfer voor willen geven.



De laatste ontwikkeling in het genre is de hausse aan Amerikaanse adolescentenliteratuur, die met meeslepend enthousiasme en in een onnavolgbaar tempo wordt vertaald door uitgeverij Lemniscaat onder de naam Made in the USA. Boeken van auteurs als Francisco X. Stork, Jordan Sonnenblick, Gil Gailes en Janet Tashjian (zie 'Pas verschenen' op de pagina hiernaast) bestormen de boekwinkel.
De toon van deze boeken is harder dan pakweg tien jaar geleden en dat is een vooruitgang. Maar ze gaan nog altijd gebukt elke keer datzelfde politiek-correcte gedachtegoed. Het populairste meisje van de klas doet het met een analfabete spierbundel en de rest wordt gepest. Uiteindelijk komt het met de studentikoze hoofdpersoon goed, doordat hij boeken leest en ondanks een bipolaire stoornis, homoseksualiteit of een afwijking in het autistische spectrum zichzelf durft te zijn.
Onderhoudend en humoristisch zijn deze boeken hier en daar heus wel, maar laten we eens ophouden met dat getut. Literatuur voor jongeren moet verontrustend zijn. Zestien is een goede leeftijd om op te houden met schone schijn. Er is geen handleiding voor het leven. Papa en mama weten het ook niet.



De enige auteur die iets van die strekking durft op te schrijven is Michael Thomas Ford in de licht ondermijnende jeugdroman Suicide Notes. Jeff wordt wakker in een ziekenhuisbed op een gesloten psychiatrische ziekenhuisafdeling. Maar hij is natuurlijk niet gek, zoals de anderen. Die zelfmoord was een ongelukje: 'Ik had een rotdag en daar word ik nu door iedereen voor gestraft.'



Ford houdt die zelfverzekerde en straatwijze toon vol tot vlak voor het einde. Zes weken opgenomen met vijf suïcidale pubers en een halfzachte therapeut voelt als een vrolijk vakantiekamp. Net dát levert die knagende ondertoon op. Er is hier iets helemaal mis, maar wat is het?



Jeff weet - zolang hij in volstrekte ontkenning is - echt te raken. De harde kritiek op zijn ouders en therapeuten komt authentiek over. Net als de onbevangenheid waarmee hij op de seksuele avances van twee medepatiënten ingaat. Ontwapenend zijn de dialogen met zijn minstens even scherpe zusje, die tegen hem zegt: 'Als je het nog een keer doet, mag ik dan jouw kamer?'



Het duistere effect ebt pas weg in het voorlaatste hoofdstuk. Dan wordt duidelijk dat Jeff natuurlijk toch gewoon een te etiketteren probleem heeft. De tot dan toe verrukkelijk gemeen afgezeken psychiater Cat Poop blijkt ineens een vriendelijke redder te zijn, die al die tijd precies wist wat hij deed. Lees de flaptekst dus maar niet, want die verraadt alles.



Ondanks deze zwakte aan het einde, die kennelijk de laatste drempel tussen jongeren- en volwassenenliteratuur symboliseert, steekt Ford met kop en schouders boven de hem omringende Amerikaanse jongerenauteurs uit. De enige andere Young Adult-grootheid uit de Verenigde Staten, John Green, heeft eindelijk een serieuze concurrent.



* * * *
M

ichael Thomas Ford: Suicide Notes. Uit het Engels vertaald door Lydia Meeder. Lemniscaat; 212 pagina's; € 16,50. ISBN 978 90 4770 223 8.

Meer over