SUBTIEL SPEL MET CLICHÉS

Filmgeweld en familiewaarden gaan goed samen. Wanneer de actiehelden uit Hollywood-producties zich uitleven op hun vijanden, heeft dat meestal een duidelijke reden....

David Sneek

De bloederige scènes in A History of Violence lijken veel op de bekende beelden uit B-films. Ook hier beschermt een gezinshoofd zijn geliefden tegen monsterlijk gevaar. Maar in de knappe vertelling van regisseur David Cronenberg ontstaat daardoor een geheel tegenovergesteld effect. De clichés worden uit hun normale context gehaald en omgedraaid. Hier is het juist alsof het leven van de brave familieman niet meer dan een lege buitenkant is, waarachter een oncontroleerbare drang naar geweld schuilgaat.

Close-ups van twee kleine meisjes domineren de opening van de film. Het ene meisje valt in handen van een duo rondtrekkende moordenaars. Het andere ontwaakt 's nachts met een schreeuw uit een nachtmerrie en wordt met liefdevolle troost omringd door haar grote broer, haar moeder, en haar vader Tom Stall (Viggo Mortensen). De tegenstelling tussen dat geïdealiseerde gezinnetje en de wrede buitenwereld wordt verder uitgespeeld wanneer de twee criminelen het slaperige stadje van de familie aandoen.

Het leidt tot de sleutelscène van A History of Violence. De mannen lopen tegen sluitingstijd het café binnen waar Stall achter de bar staat. Zolang ze het personeel intimideren en het geld uit de kas opeisen, laat hij dat kalm over zich heen komen. Pas wanneer ze aanstalten maken een bloedbad aan te richten, kan hij zich niet langer bedwingen. Hij smijt een van de overvallers een koffiekan in het gezicht, grijpt diens wapen en doodt in een vloeiende beweging zijn tegenstanders.

Het is een perfecte actie, geschoten in een stijl waar iedere actieregisseur jaloers op kan zijn. In deze omgeving is de uitbarsting alleen iets te perfect.

De snel gemonteerde beelden passen niet goed in het kalme ritme waarin A History of Violence tot dan toe speelde. Het contrast tussen de zachtmoedige toon waarop Stall spreekt en zijn kille afrekening met de twee moordenaars is te groot. De scène is een breuk in de film, wat nog sterker blijkt wanneer de televisiebekendheid die Stalll met zijn heldendaad verwerft, een groepje maffiosi naar zijn café brengt.

Hij heet geen Tom Stall, zeggen de mannen, maar Joey Cusack. Hij is een sadistische gangster die jaren eerder uit de onderwereld van Philadelphia is verdwenen en met wie nu oude rekeningen moeten worden vereffend.

Het is nieuws dat als vanzelf tot nieuwe moorden en vuurgevechten leidt, maar een echte actiefilm film wordt A history of Violence desondanks niet. Daarvoor is Cronenberg te intelligent. Het geweld in de film is steeds zowel een verontrustende onderbreking van het provinciale leven als verheerlijkende Hollywoodactie. En zo wordt ook de persoonlijkheid van Stall en zijn familieleven door dubbelzinnigheid gekenmerkt.

De film bewijst daarbij bovendien wat een subtiele regisseur Cronenberg is geworden. Met groteske special effects en bizarre uitspattingen probeerden zijn vroege films een normale werkelijkheid te verstoren. Hier is het enige dat daarvoor nog nodig is een kleine wijziging in de stem en het accent van Viggo Mortensen, waardoor de familieman Tom Stall plaats lijkt te maken voor moordenaar Joey Cusack. De verandering op zijn gezicht is minimaal, maar daardoor wordt de hele illusie van zijn leven ondermijnd.

Meer over