Wakkerlandsjan Kuitenbrouwer

Staat er ‘mainstream’, dan wordt u misleid

null Beeld

Meepraten voor beginners: Jan Kuitenbrouwer schrijft het woordenboek van de verbale burgeroorlog die we het ‘openbaar debat’ noemen. Deze week, onder de M: ‘mainstream’.

NRC-columnist Clarice Gargard houdt zich als journalist nu ongeveer tien jaar bezig met het onderwerp racisme. Inmiddels schrijft ‘elke havermelkhipster’ erover en staan de kranten er bol van, verzuchtte zij onlangs. Haar eindredacteur plaagt haar ermee: ‘Je bent nu wel een beetje mainstream, hè?’

Gargard: ‘Ik ben er nog van aan het bijkomen.’

De avant-gardist loopt voorop naar een betere wereld, maar o wee als de wereld volgt.

Het woord ‘mainstream’ weerspiegelt die ambivalentie. Je komt het veel tegen de laatste jaren, mainstream cultuur, mainstream wetenschap, mainstream virologie (!) en natuurlijk de mainstream media. De mainstream is de consensus, dat waar de meerderheid het over eens is. De zijstroom wil naar de hoofdstroom, maar ook niet, want de hoofdstroom betekent anonimiteit en kleurverlies. ‘Mainstream’ is óók: suspect. In de jaren zestig en zeventig had je twee soorten popmuziek: → ‘underground’ en ‘commercieel’. In de platenwinkel stonden ze naast elkaar in de bakken, voor dezelfde prijs. Als undergroundbands een stadion konden vullen deden ze dat meteen. De term diende vooral om hun muziek interessanter te maken.

Misschien is ‘de mainstream’ wat de protestgeneratie → ‘het klootjesvolk’ noemde?

Het opmerkelijke is dat mensen die zich afzetten tegen de ‘mainstream’, zich vaak ook afzetten tegen de → ‘elite’. Geert Wilders, Thierry Baudet, Sylvana Simons, Willem Engel, Lange Frans, complotprofessor Karel van Wolferen: tegen de mainstream én tegen de elite. Want: voor de elite is de mainstream slechts een vehikel. Zoals Nickynicky78 twittert: ‘Mainstream media zijn de propagandakrantjes van de elite.’ Voor Clarice Gargard geldt het kennelijk ook: zij moet er niet aan dénken dat antiracisme ‘mainstream’ wordt. Hoe moet het dan met haar interessantheid?

Als je niet tot de elite én niet tot de mainstream wilt behoren, kun je je afvragen wat er nog overblijft. Een vluchtheuveltje, omringd door water? En als de ideeën van de elite zich weerspiegelen in de mainstream en andersom, bevinden wij ons dan niet eigenlijk in een toestand die je → democratie zou kunnen noemen?

Nee, zeggen woke links en wakker rechts. De elite gebruikt de mainstream, maar luistert niet naar wat zij te zeggen heeft. Maar als politici beter gaan ‘luisteren’, wordt het verschil tussen hun opvattingen en die van de ‘mainstream’, niet kleiner, meer juist groter. Politicoloog Mathijs Rooduijn laat het zien op StukRoodVlees.nl. ‘Hoewel radicaal-rechtse partijen steeds succesvoller werden en middenpartijen zich steeds meer in hun richting bewogen’, schrijft hij, ‘is de publieke opinie met betrekking tot immigratie niet geradicaliseerd.’ Sterker: Nederlanders zijn de laatste jaren alleen maar positiever over immigratie gaan denken! De elite gebruikt de ‘mainstream’ als alibi voor standpunten die de ‘mainstream’ helemaal niet huldigt!

Mainstream-retoriek is een valstrik waarmee radicaal rechts de politiek heeft wijsgemaakt dat zij naar rechts moet opschuiven en de kiezer dat hij rechtser is dan hij denkt. En aan de verkiezingsuitslagen te oordelen werkt dat goed.

Dus: als u de termen ‘mainstream’ en ‘elite’ tegenkomt, denk dan aan die platenwinkel in de jaren zeventig: ‘underground’ wás ‘commercieel’.

Meer over