Spionnen op een schaakbord

45 Groningse vrijwilligers doen mee aan the Record, maar pas tijdens de première ontmoeten ze hun tegenspelers. Als spionnen op een schaakbord.

Deelnemers aan de New Yorkse uitvoering van het bewegingstheaterwerk The Record in januari dit jaar. Beeld Noorderzon 2014 - 600 HIGHWAYMEN
Deelnemers aan de New Yorkse uitvoering van het bewegingstheaterwerk The Record in januari dit jaar.Beeld Noorderzon 2014 - 600 HIGHWAYMEN

Rob Blaauw (49) staat midden in de oefenruimte van het Prinsentheater in Groningen. Hij kijkt geconcentreerd naar de regisseurs Michael Silverstone en Abigail Browde. 'Ben je er klaar voor Rob?', zegt die laatste. Blaauw knikt. Hij staat een paar seconden stil en voert vervolgens op verschillende plekken in de zaal handelingen uit die door hun langzame en vloeiende karakter het meest aan tai chi doen denken. Blaauw zet een stap naar voren, dan een naar achteren, slaat met zijn handen op zijn knieën, gooit zijn armen in de lucht en laat ze langzaam zakken tot zijn vingertoppen de grond raken.

De bewegingen zijn eenvoudig. Maar de frequentie ervan en de plek waarop hij ze moet uitvoeren, vergen duidelijk een grote mentale inspanning. Na een kwartiertje parelen er zweetdruppels op Blaauws voorhoofd. Als de regisseur voor de derde maal voorstelt om opnieuw te beginnen, ontstaat een geladen stilte. Blaauw, die de ruimte eerder die avond betrad als een olijke en robuuste man, krijgt in al zijn pogingen om het goed te doen een bepaalde kinderlijkheid over zich, een kwetsbaarheid die ontroering opwekt.

Die kwetsbaarheid is precies waar het het Amerikaanse regisseursechtpaar Browde (32) en Silverstone (33) - sinds 2009 vormen ze samen 600 Highwaymen - om gaat. Voor hun voorstelling The Record hebben ze naast Blaauw nog 44 andere Groningse vrijwilligers geselecteerd, in de leeftijd van 10 tot 82 jaar. Het is hun bedoeling hen zo authentiek mogelijk aan het publiek laten zien. Om dat te bereiken, zadelen ze de amateurspelers op met een choreografie die volledige concentratie vereist. Denken aan hoe je op het toneel overkomt, is er voor de spelers op die manier niet bij. Bovendien repeteert iedereen afzonderlijk met Silverstone en Browde. De vrijwilligers ontmoeten elkaar voor het eerst op het toneel tijdens de voorstelling. Dat moet de spanning bij hen nog verder verhogen waardoor ze zo spontaan mogelijk op elkaar kunnen reageren.

Ongekunsteld

Driehonderd Groningers meldden zich aan voor The Record. In juni kwamen de makers van 600 Highwaymen naar Nederland om daaruit 45 spelers te selecteren. 'We zochten mensen die karakteristiek en levendig zijn', zegt Browde. 'Dat kunnen personen zijn die ervan genieten om op het toneel te worden bekeken, maar evengoed mensen die dat ongemakkelijk vinden. Beide reacties zijn interessant.' De makers uit New York werken vrijwel altijd met spelers zonder acteerachtergrond. 'Veel acteurs denken te weten wie ze zijn en projecteren die identiteit de zaal in', zegt Silverstone. 'Terwijl wij op het toneel juist mensen willen laten zien die ongekunsteld zichzelf zijn.'

Deelnemers aan de New Yorkse uitvoering van het bewegingstheaterwerk The Record in januari dit jaar. Beeld Noorderzon 2014 - 600 HIGHWAYMEN
Deelnemers aan de New Yorkse uitvoering van het bewegingstheaterwerk The Record in januari dit jaar.Beeld Noorderzon 2014 - 600 HIGHWAYMEN

'Meedoen aan The Record is een beetje als een pion zijn op een schaakbord', zegt John Jansen (82), de oudste vrijwilliger. 'Maar ik ken alleen de bewegingen die ik zelf op het schaakbord moet uitvoeren. Ik heb geen idee wat de positie is van de andere vrijwilligers. Wat voor bewegingen gaan zij maken? En raken ze mij daarbij aan?'

Dat was wel het geval tijdens de première van The Record, afgelopen januari in New York - de voorstelling werd daar een absolute hit. De 45 Amerikaanse vrijwilligers voerden toen 61 minuten lang woordeloos hun eigen choreografie uit, maar clusterden tot hun eigen verbazing soms ook samen in tweetallen of kleine groepen. Een hand die tijdens de repetitie naar voren werd gestoken, bleek op het podium te worden beantwoord door een andere hand. Sommige spelers maakten hun geplande stap naar achteren en keken vervolgens onverwacht recht in de ogen van een voor hen onbekende.

'The Record is simpel, maar subliem', schreef The New York Times, die in zijn recensie benadrukte dat de spelers tijdens het uitvoeren van hun routineuze handelingen veelvuldig naar het publiek staarden. 'Hoe vaak doen we in het dagelijkse leven niet alsof we andere mensen niet zien omdat het ontmoeten van elkaars blik wordt opgevat als een inbreuk op de privacy?', vroeg de recensent zich af. 'The Record doorbreekt de afstand. Wij zijn hier, zeggen de spelers met hun onverstoorbare blik, en jij bent hier ook. Wat kunnen we daar samen van maken?'

undefined

Deel van een geheel

Blaauw maakt zijn laatste serie bewegingen. Hem wachten nog twee repetities tot de première in de Groningse Stadsschouwburg, waar de zaal tijdens de opvoering volledig verlicht zal blijven. Een gemêleerd gezelschap van 45 mannen, vrouwen, jong en oud, zal daar op het podium staan. Een groep gewone mensen die sterk van elkaar verschillen, maar tot elkaar veroordeeld zijn bij het gezamenlijk uitvoeren van een lastige routine. Omdat ze daar nu eenmaal staan en deel zijn van een geheel.

The Record is daarmee voor Browde en Silverstone ook een metafoor van het leven zelf - hoe pretentieus dat ook mag klinken. Browde: 'We willen het publiek laten nadenken over wat het betekent om samen te leven met miljoenen anderen die op ons lijken en tegelijkertijd op de meest uiteenlopende manieren van ons verschillen. Waardoor er altijd, iedere dag opnieuw gezocht moet worden naar omgangsvormen.'

'Wie zijn die 45 spelers?', zegt Silverstone. 'En wie zijn wij, het publiek en de spelers, samen? The Record is een zowel epische als alledaagse ontmoeting. We creëren een geladen botsing waar alle aanwezigen op hun eigen manier een weg doorheen moeten zien te vinden.'

The Record is van 27/8 t/m 29/8 te zien in de Stadsschouwburg in Groningen. De première is uitverkocht. 14 euro.

undefined

Tips: Mile(s)tones, Nufonia Must Fall en Super Sunday

Voorstellingen voor de hele familie zijn onder meer Mile(s)tones door ZonZo Company (over de muziek en het leven van Miles Davis), Nufonia Must Fall door Kid Kaolo (een liefdesverhaal over een robot en een meisje) en Super Sunday door Race Horse Company (absurdistisch circus uit Finland).


Tip: Eleonora

Eleonora door Noord Nederlands Toneel en Bambie (regie Hans Man in 't Veld). Jochem Stavenuiter schreef en speelt deze monoloog waarin hij een ode brengt aan zijn moeder. Die moeder kreeg een hersenbloeding en moest verhuizen naar een verzorginghuis toen Jochem 15 was. Over zijn bezoeken aan haar gaat deze voorstelling.

Tip: Notallwhowanderarelost

Notallwhowanderarelost van en door Benjamin Verdonck en Toneelhuis Antwerpen. De veelzijdige performer Benjamin Verdonck brengt in deze voorstelling een poëtische vertelling ter grootte van een tafelblad, waarbij hij zelf acteur en technicus tegelijk is. Theater teruggebracht tot het absolute minimum.

Meer over