Analyse

Spinnen, twisten, poppen: wat maakt friemelspeelgoed zo populair?

Friemelspeelgoed, ook wel bekend als Fidget Toys, speeltjes waarmee kinderen kunnen twisten, knijpen of spinnen. Ze zijn niet meer weg te denken op het schoolplein, in de klas en op sociale media – voornamelijk op TikTok. Wat maakt deze speeltjes zo geliefd?

Een pop-it: rubberen balletjes op een plateau die ingedrukt kunnen worden. Beeld Fidget Toys
Een pop-it: rubberen balletjes op een plateau die ingedrukt kunnen worden.Beeld Fidget Toys

Als Giuseppe du Crocq ’s avonds naast zijn 10-jarige dochter Virginia op de bank zit, en toekijkt hoe ze geconcentreerd de rubberen balletjes van haar Pop-it induwt, bekruipt hem telkens weer de vraag: waarom?

‘Ergens kan ik wel begrijpen dat kinderen dit magisch vinden. Maar het voelt zo doelloos. Waarom niet een tekening maken of iets bouwen? Na vijf minuten die dingetjes indrukken, verveel ik me al, maar zij kan zich hier urenlang mee vermaken.’

In 2017 was het de driepotige fidget spinner die massaal te vinden was tussen de duimpjes en wijsvingertjes van kinderen. In 2018 waren het de squishies, stressballetjes met gezichtjes. Nu is het de pop-it: rubberen balletjes op een plateau die ingedrukt kunnen worden. Een ding hebben de speeltjes met elkaar gemeen: ze zijn stuk voor stuk hartstikke satisfying.

Waar komt het ‘satisfying’ gevoel vandaan, en wat betekent het eigenlijk? De term ‘oddly satisfying’, een vreemd gevoel van genot, kwam op toen men op sociale media kennis maakte met de wereld van ASMR: Autonomous Sensory Meridian Respons. Denk aan video’s van kinetisch zand dat doormidden wordt gesneden, slijm dat zachtjes uit elkaar wordt getrokken, mensen die in de microfoon fluisteren of friemelspeelgoed dat wordt ingedrukt en daarbij poppende geluiden maakt. Veel luisteraars geven aan hier een fijn gevoel bij te ervaren, vaak beschreven als een soort tinteling.

Groot op TikTok

Deze filmpjes zijn vooral beroemd op TikTok. Veel hypes ontstaan op dit digitale platform en beïnvloeden zo de interesse van ruim 800 duizend Nederlandse TikTok-gebruikers. In januari zag Bol.com al een toename van 6.800 procent in de verkoop van friemelspeelgoed ten opzichte van januari 2020 en zag Beslist.nl de populariteit met ruim 2.200 procent toenemen. Ook de 10-jarige Dalila uit Amsterdam geeft toe dat haar liefde voor fidgetspeelgoed werd aangewakkerd toen ze het voor het eerst op TikTok voorbij zag komen. Sindsdien heeft ze er al drie. ‘Mijn stress gaat ervan weg en ik voel me rustig. Het is gewoon heel satisfying.’

Waarom dat Engelse woord telkens terugkeert als kinderen over hun speelgoed praten, is te danken aan de invloed van vloggers en TikTokkers. ‘Door sociale media wordt de grote wereld opeens een dorp: woorden uit andere talen en culturen worden makkelijker overgenomen, vooral door kinderen die erg taalgevoelig zijn. Zo hoor je vloggers ook vaak het woord ‘stoked’ gebruiken als ze ergens enthousiast over zijn, dit keert dan ook terug in de Nederlandse taal van jongeren’, zegt Kevin de Coninck van de TaalUnie. Dat is overigens niet erg, legt hij uit. ‘Kinderen worden juist op jonge leeftijd erg goed in Engels als tweede taal.’

Zelf kan Virginia het niet verklaren, maar fijn – of satisfying – vindt ze het wel. ‘Het geluid als ik de bolletjes indruk, voelt lekker. Net zoals het indrukken van bubbeltjesplastic.’ Het is ook best verslavend, geeft ze toe. Tijdens ons gesprek heeft ze de felgroene pop-it onafgebroken in haar handen en valt er af en toe een ‘klik’ tijdens stiltes. ‘Ik heb het altijd bij me.’

Waar die fijne gevoelens vandaan komen, weet Monique Thoonsen, pedagoog, specialist zintuiglijke prikkelverwerking en auteur van het boek Wiebelen en Friemelen. ‘Niet alleen kinderen vinden het fijn om te friemelen. Volwassenen doen het ook massaal, maar dan op een andere manier. We friemelen aan onze ketting, klikken op onze pen, frunniken aan een papiertje. Zo kunnen we alert blijven of worden we rustig in gespannen situaties, omdat ons brein via de zintuigen van tast, beweging en evenwicht helder van blijft.’

ADHD

Of friemelspeelgoed kinderen met ADHD kan helpen, is nog niet zeker, legt onderzoeker Annabeth Groenman van de Universiteit van Amsterdam uit. ‘Er zijn studies gedaan naar fidget spinners waaruit bleek dat het wel degelijk kon helpen bij kinderen met ADHD. Die kinderen gaan wiebelen als ze onderprikkeld zijn, zodat ze zich beter kunnen concentreren. Zo’n fiemelspeeltje vervangt het wiebelen. Maar hier is nog geen hard bewijs voor, het kan ook juist voor meer afleiding zorgen.’

De beste vriendin van Virginia, Amélie (11), heeft een fidgetcollectie waar menig kind jaloers op is. Fidget spinners, squishies, pop-its, wacky tracks en pop tubes in alle kleuren van de regenboog – de stapel tussen Amélies handen is reusachtig. ‘Ik heb er denk ik wel dertig. Het liefst gebruik ik ze als ik thuis les heb, of in de klas. Als ik dan stress heb, word ik rustig door het spelen. Ik heb stiekem ook mijn pop-it meegenomen tijdens de Citotoets, omdat ik zo nerveus was. Het heeft wel geholpen.’

Friemelspeeltjes in de klas lijkt pedagoog Thoonsen overigens geen goed idee. ‘ Allemaal geklik, gespin en gepop tijdens de les is niet goed.’

Meer over