Taalgebruik!Lezerspost

Soms is een komma wel erg moeilijk te verdedigen

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht? Als het om onnodige komma’s gaat wel.

Komma’s kunnen voor irritatie zorgen. In maart las Judith Dijs: ‘Door een tekort aan vaccins, vaccineerde Frankrijk tot dusver maar 4 procent van de bevolking’ en ze schreef: ‘Wanneer gaan redacteuren die foute anglicistische komma eens afleren?’

Een volstrekt onnodige komma inderdaad. Of het ook echt een anglicisme is, is ons niet helemaal duidelijk. Wel is een komma op een dergelijke plek in het Engels (en trouwens ook in alle Romaanse talen) beter te rechtvaardigen: in die taal volgt direct erna het onderwerp, waardoor je bijvoorbeeld meerdere zelfstandige naamwoorden op een rij zou kunnen krijgen. Een komma zorgt dan voor overzicht.

In het Nederlands krijg je na zo’n bepaling eerst de persoonsvorm (het vervoegde werkwoord); er is meestal geen goede reden om die door een komma van het eerste zinsdeel te scheiden. Voor een adempauze zou het een rare plek zijn, tenzij je de zin ook in geschreven vorm een overdreven intonatie wilt meegeven.

Soms is een komma wel héél erg moeilijk te verdedigen. Zo las Emmy van Stratum op 5 juli de kop ‘Snel slachten, houdt het vlees goedkoop’. Ze schrijft: ‘Ik snap die kop niet. ‘Snel slachten’: zo geschreven, gevolgd door een komma, is het een gebiedende wijs. Blijft over ‘houdt het vlees goedkoop’: dat is zo ook een gebiedende wijs, maar wel van een ouderwetse, inmiddels foute soort. En de Volkskrant van zo’n fout betichten, ik zou het niet dúrven!’

Het was natuurlijk ook niet de bedoeling van de koppenmaker om twee gebiedende wijzen achter elkaar te zetten. Maar alleen al het feit dat dit in ten minste één lezer opkomt, laat zien dat het geen heel gelukkige kop is.

‘De krant heeft geen regel overtreden, want er is geen dichtgetimmerd systeem over het plaatsen van komma’s’, vervolgt Van Stratum. En zoals gezegd kunnen komma’s een zin overzichtelijker maken. ‘Maar kom, jullie zijn toch geen krant voor laaggeletterden, die een zin van zes woorden zonder komma niet kunnen overzien?’

Mee eens. Maar wat ging hier dan mis?

Na een werkwoord kan een komma wenselijk zijn, bijvoorbeeld tussen twee persoonsvormen in (‘als het moet, ga ik’). Maar, zegt Van Stratum, ‘‘slachten’ is hier helemaal geen werkwoord, maar een infinitief gebruikt als zelfstandig naamwoord. Of lees ik volgende week in de krant ‘Sporten, is gezond?’

In ‘Snel slachten, houdt het vlees goedkoop’ staat, kortom, een komma tussen onderwerp en persoonsvorm. En dat, is nooit zo mooi.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Lees hier alle afleveringen van alle rubrieken van de pagina Taalgebruik! uit de Volkskrant.

Meer over