reportagefotografie

Sociëteit Nieuwspoort – podium voor het vrije woord – bestaat zestig jaar

Een foto-expositie over Nieuwspoort laat zien hoe het Haagse perscentrum van een rokerige ontmoetingsruimte naar debatcentrum voor een breed publiek veranderde.

Remco Meijer
VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali maakt in perscentrum Nieuwspoort bekend dat ze met onmiddellijke ingang de Tweede Kamer verlaat en naar de Verenigde Staten vertrekt, 16 mei 2006. Beeld ANP / Roel Rozenburg
VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali maakt in perscentrum Nieuwspoort bekend dat ze met onmiddellijke ingang de Tweede Kamer verlaat en naar de Verenigde Staten vertrekt, 16 mei 2006.Beeld ANP / Roel Rozenburg

‘Dáár was het oude Nieuwspoort’, wijst Peter Zuydgeest. We staan achter hekken op de Haagse Hofweg en kijken naar wat vroeger het adres Hofsingel 12 was. Boven ons zien we de wandelgangen van de Tweede Kamer. Voor ons ligt het fameuze poortje naar de Ridderzaal. Dichterbij kunnen we niet komen, want het Binnenhof verandert langzaam maar zeker in een afgesloten bouwput vanwege de algehele renovatie.

‘Nieuwspoort lag pal naast die poort, vandaar de naam’, zegt Zuydgeest, voormalig journalist en oud-woordvoerder van vier ministers van Onderwijs. Hij is 70 jaar oud en frequenteert Nieuwspoort al ruim veertig jaar. Het was een vioolbouwershuisje, dat in 1962 een nieuwe bestemming kreeg als perscentrum. ‘Je ging eerst een trapje af en dan via het souterrain naar boven, om in een sociëteit te belanden die klein, rokerig en rumoerig was’, zegt habitué Zuydgeest. ‘Je stond in elkaars broekzak.’

Deze maand viert Nieuwspoort zijn zestigjarig bestaan. ‘Achter deze deur geldt de Nieuwspoortcode’, is een gevleugelde uitdrukking in Den Haag, synoniem voor: ‘Hier wordt informatie gedeeld, maar je hebt het niet van mij’. Wie contributie betaalt, heet ‘Poorter’. Het is een pleisterplaats voor vier beroepsgroepen: journalisten, politici, voorlichters en belangenbehartigers van diverse pluimage. Maar ook voor niet-Poorters is Nieuwspoort toegankelijk; als introducé, of als bezoeker van debatten, conferenties en (boek)presentaties in een van de zalen.

Impressie van het nieuwe Nieuwspoort, september 2022. Beeld
Impressie van het nieuwe Nieuwspoort, september 2022.

Nieuwspoort verhuisde in 1992 naar het naburige adres Lange Poten 10, genoodzaakt door de nieuwbouw van de Tweede Kamer. Deze zomer zal het perscentrum opnieuw naar een ander onderkomen verhuizen. In het gebouw waar de Tweede Kamer tijdelijk is neergestreken (het voormalige ministerie van Buitenlandse Zaken) wordt dan een hypermoderne ruimte voor Nieuwspoort opgeleverd (tot nu toe is er alleen een pop-up als dependance). Officieel voor vijfenhalf jaar, maar de verwachting is dat de terugverhuizing naar het gerenoveerde Binnenhof pas over acht jaar zal plaatsvinden.

Telex

Er is een hemelsbreed verschil tussen het Nieuwspoort van de eerste dertig jaar, en dat van de tweede periode. Dat verschil heeft alles te maken met de veranderde verhouding tussen politiek en journalistiek, maar zeker ook met de vergaand verruimde mogelijkheden voor communicatie. Vroeger moest een parlementair verslaggever lijfelijk aanwezig zijn in de Tweede Kamer om aan informatie te komen. Meer dan de telex en een vaste telefoon waren er niet. Door de digitalisering, internet en sociale media kan het politieke bedrijf nu op vele andere manieren worden gevolgd.

Nieuwspoort ontstond om ‘het contact tussen pers en overheidsfunctionarissen te vergemakkelijken’. Buitenlandse correspondenten ‘deden’ Den Haag zelfs vanuit Brussel, omdat ze in het Nederlandse parlement geen werkplek hadden. De behoefte aan een vaste ruimte, om in een ongedwongen sfeer wetenswaardigheden uit te wisselen, was groot. Door een gezamenlijke inspanning van de toenmalige Rijksgebouwendienst, de gemeente Den Haag, het ministerie van Algemene Zaken en enkele prominente verslaggevers (Herman Bleich, Nico Cramer) kwam ‘Internationaal Perscentrum Nieuwspoort’ van de grond, nadrukkelijk gelieerd aan de Tweede Kamer.

‘Hij weet het laatste nieuws het eerst en schreef daar gisteren reeds over’, werd het – nu enigszins aandoenlijke – adagium. Behalve primeurs halen, kon je ook drinken, roken en eten in Nieuwspoort. En als de obers naar huis waren, bakte je desnoods zelf een nachtelijk ei in de keuken. ‘Het was de tijd dat journalisten hun eerste huwelijk sleten in Nieuwspoort’, is een uitspraak die aan Het Vrije Volk-journalist Marinus Potman wordt toegeschreven. De foto uit 1967 van prins Claus aan de bar geeft de sfeer in de vroegere sociëteit goed weer.

Prins Claus drinkt een pilsje te midden van de journalisten aan de bar tijdens een bezoek aan perscentrum Nieuwspoort, 1967. Beeld ANP /  ANP
Prins Claus drinkt een pilsje te midden van de journalisten aan de bar tijdens een bezoek aan perscentrum Nieuwspoort, 1967.Beeld ANP / ANP

Het belang van Nieuwspoort werd verder vergroot toen premier Piet de Jong in 1970 besloot elke vrijdagmiddag na de ministerraad een persconferentie te geven, zodat hij thuis niet langer zou worden gestoord door journalisten die hem belden. Nieuwspoort had het tij mee. Joop den Uyl speelde tafeltennis met verslaggevers bij het vijftienjarig bestaan. Niet dat dat zijn gewoonte was, maar het beeld sprak boekdelen. Nadat Jan Peter Balkenende even spelbreker was en de persconferentie een tijdlang op Algemene Zaken deed, haalde Mark Rutte dit vaste wekelijkse moment terug naar Nieuwspoort. Met nazit, dat wil zeggen: koffie aan de bar. ‘Want tradities zijn er om in ere te houden’, aldus Rutte indertijd.

Publiek

Wie nu aanbelt bij Nieuwspoort, leest op de pui: ‘Podium voor het vrije woord’. Natuurlijk zijn goede relaties tussen journalisten en politici nog steeds van belang, maar nauwe banden zijn ook in toenemende mate aan verdachtmakingen onderhevig geraakt. De nieuwe start van het perscentrum in 1992, nog steeds verbonden aan de Tweede Kamer, maar nu in wat vroeger de eetzaal van Grand Hotel Central was, illustreerde de tijdgeest. Nieuwspoort kreeg vier zalen waarin tal van activiteiten konden plaatsvinden. Voortaan kwam er publiek over de vloer.

Dat gaat van de slotfeesten voor het zomer- en kerstreces tot de Prinsjesdagborrel van werkgeversorganisatie VNO-NCW met 950 bezoekers. LPF-lijsttrekker Pim Fortuyn werd er in maart 2002 ‘getaart’, toen hij zijn boek De puinhopen van acht jaar paars presenteerde. VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali hield er in mei 2006 een emotionele persconferentie, waarin zij haar vertrek uit de politiek bekendmaakte. Aan memorabele momenten bepaald geen gebrek.

Impressie van de debatzaal van Nieuwspoort.  Beeld
Impressie van de debatzaal van Nieuwspoort.

Zo ‘open’ werd Nieuwspoort, dat bij een verbouwing acht jaar geleden weer nadrukkelijker een scheiding werd aangebracht tussen sociëteit en zalen. Die moest ook bevorderen dat politici de weg terug naar Nieuwspoort zouden vinden, want zij lieten het in toenemende mate afweten. En niet alleen omdat het gezinsleven andere eisen stelt dan vroeger. Hier wreekt zich ook dat vooral de traditionele partijen nog behept zijn met Nieuwspoort-dna, terwijl nieuwe politieke bewegingen doorgaans juist tegen de veronderstelde ‘Haagse kaasstolp’ ageren. Als zij een nieuwtje hebben, sturen ze wel een appje of een tweet.

Nieuwspoort is een ideële stichting, met de uit het bedrijfsleven afkomstige Eric Janssen als directeur-bestuurder, en een raad van toezicht waarin de diverse bloedgroepen zijn vertegenwoordigd. ‘We zijn nog steeds een besloten ontmoetingsplek’, zegt Janssen. ‘In Nieuwspoort kun je de mens achter de politicus of journalist leren kennen, ongestoord. Hier doen we niet aan aapjes kijken, hier worden geen selfies gemaakt. Maar het is tegenwoordig én-én, want ja, we hebben ons nadrukkelijk ontwikkeld tot een actief politiek debatcentrum, neutraal en onafhankelijk, uniek in de wereld, omdat we het behoudens enkele kleine projectsubsidies geheel op eigen kracht doen.’

De voorzitter van Nieuwspoort is altijd een journalist. Sinds 2016 is dat Wilco Boom, politiek verslaggever voor NOS Radio. ‘Het vrije woord is altijd een doelstelling van Nieuwspoort geweest, ook al was dat aanvankelijk het verzuilde woord’, zegt Boom. ‘Maar dat de zuilen elkaar in een gemeenschappelijk clubhuis ontmoetten, had óók een belang. Dat was vernieuwend. Sindsdien is Nieuwspoort van karakter veranderd, maar alles wat hier gebeurt staat nog steeds in het teken van het vrije woord. Ik spreek er graag af. De romantiek van het nachtelijke hangen aan de bar is verdwenen, maar dat is het huwelijksgeluk van menigeen dan weer ten goede gekomen.’

Expositie

Kamervoorzitter Vera Bergkamp opent 21 maart een foto-expositie in Nieuwspoort over het zestigjarig bestaan, samengesteld door fotograaf Roel Rozenburg. Op initiatief van Nieuwspoort verschijnt in september van de journalisten Lamyae Aharouay en Jan Tromp bij uitgeverij Balans Weg van het Binnenhof – Hoe de politiek zijn plek verloor’.

Poorters

Nieuwspoort telt bijna 2000 ‘Poorters’, die 350 euro contributie betalen. Van hen zijn 200 journalist, 300 (oud-)politicus en de rest belangenbehartigers bij overheden, bedrijven en ngo’s. De programmering in de zalen komt tot stand met onder meer ProDemos, Montesquieu Instituut en Haagsch College. Zo’n 30 tot 40 ‘Poorters Eerste Periode’ (PEP) komen nog elke eerste maandag van de maand voor een borrel bijeen. Op 13 april is de uitreiking van de ‘Prijs van het Vrije Woord’, die aan elk lustrumjaar is verbonden, dit keer toegekend aan Volkskrant-journalist Huib Modderkolk. Op 4 mei is de jaarlijkse herdenking van mensen die sneuvelden voor het vrije woord, in aanwezigheid van beide Kamervoorzitters en premier Rutte.

Meer over