Smaakvolle en effectieve Medea

Medea..

Den Haag Medea is met George uit Who’s afraid of Virginia Woolf de bekendste kindermoordenaar uit de toneelliteratuur. Zij vermoordt haar twee zoons uit wraak op haar overspelige echtgenoot, hij vermoordt zijn zoon om zijn huwelijk te redden. Er is een belangrijk verschil: de kinderen van Medea bestaan echt, de zoon van George is bedacht, een verzinsel om zijn mislukte leven met Martha nog enigszins betekenis te geven.

Hoe verbeeld je een kindermoord in het theater? In Virginia Woolf gebeurt dat met woorden, in een formidabele ruziescène. In Medea worden de kinderen daadwerkelijk op het toneel geslacht en dat levert vaak de nodige praktische problemen op (poppen, nepbloed). Regisseur Johan Doesburg heeft bij het Nationale Toneel een prachtige oplossing bedacht: in een subtiel videofilmpje laat hij twee vliegers die daarvoor nog vrolijk in de lucht dansten langzaam in het niets verdwijnen.

Een aangrijpend beeld in een verder ook uiterst effectieve, smaakvolle en gedreven voorstelling. Euripides schreef met Medea geen sentimentele tragedie over twee kindjes, maar een ingenieus taalbouwwerk, solide als een Griekse tempel, over hoe ontrouw en vernedering uiteindelijk kunnen leiden tot geweld en fundamentalisme. Het lukt dan ook bijna nooit om echt ontroerd te raken bij dit stuk. Ook in deze productie niet, maar zelden is er een actrice geweest die zo inzichtelijk, zonder overdreven pathos, en bijna aards invoelbaar maakt hoe een innerlijke strijd de mens kan verscheuren, als Ariane Schluter.

Schluter, bleek geschminkt, haar ogen zwart omrand, ziet er doodmoe en afgemat uit. Haar grote liefde Jason, waarvoor zij huis en haard en vaderland heeft verlaten, koos voor een ander. Die ander is nota bene de dochter van Kreon, de koning van hun nieuwe land. Schluter transformeert stapje voor stapje, hand in hand met haar personage, de wraakgedachte in. Je ziet haar woedend worden, wanhopig, twijfelen, even bij zinnen komen en tenslotte diep doordacht tot de gruweldaad komen. Die kunst tot transformeren verstaat Peter Blok als Jason minder – hij blijft gewoon een aardige man die te opzichtig vertwijfeld raakt. Het koor wordt fraai gespeeld door drie vrouwen die om en om hun tekst zeggen, en Mirjam Stolwijk is de min die de handelingen voorziet van commentaar.

Het toneelbeeld van Ton Schenk is vol betekenis: verdorde aarde wordt weerspiegelt in een grote glazen achterwand, en in die aarde bevinden zich luiken waaruit de personages tevoorschijn komen, als uit grafzerken die van meet af aan open staan. Alles ademt hel en verdoemenis – zeer toepasselijk, want Medea gaat ook over verbannen zijn, niet geaccepteerd worden, en vluchten.

Zo kan het publiek in een week tijd kennisnemen met twee nieuwe ensceneringen van klassieke stukken die over vreemdelingen en integratie gaan. Naast Medea is dat ook Shakespeares De Koopman van Venetië bij de Theatercompagnie. Theater waarin de woorden allochtoon, probleemwijk of Wilders niet voorkomen maar dat wel inzicht verschaft in de menselijke angst voor het vreemde.Hein Janssen

Meer over