BoekrecensieMijn vriendin Natalia

Slimme roman over macht, seks, kunst en taal van de Finse Laura Lindstedt ★★★★☆

De Finse Laura Lindstedt schreef een en slimme roman over de machtsstrijd tussen een jonge vrouw en haar therapeut, waarin weinig is wat het lijkt.

Laura LindstedtBeeld Jarkko Mikkonen

Macht, seks, kunst en taal, daarover gaat Mijn vriendin Natalia, het derde boek van de Finse schrijver Laura Lindstedt (1976) en het eerste dat in het Nederlands is vertaald. De verteller is de therapeut van Natalia, tot wie zij zich heeft gewend omdat ze zo veel aan seks denkt dat het haar in haar doen en laten belemmert, terwijl haar gedachten juist afdwalen zodra ze seks heeft met een van haar vele geliefden.

Natalia is de cliënt op wie haar naamloze analyticus een leven leven lang heeft gewacht, later wordt ze de cliënt genoemd van wie de psycholoog al tijdens het schrijven van een proefschrift heeft gedroomd. Eindelijk een kans om de zelf ontwikkelde therapie toe te passen die tot een magna cum laude promotie heeft geleid – maar niet tot toegang tot de Finse Psychoanalytische Vereniging.

Freudiaans is de behandeling niettemin, met gesprekken over gaten en uitsteeksels, incestfantasieën en fallische symbolen, en een cliënt die met zoveel woorden constateert dat er een ‘liefdeskloof’ bestaat tussen vader en dochter en niet tussen vader en moeder, dat ze voor haar vader op de tweede plaats komt, ná haar moeder, die ’s nachts verandert in een kwaadaardig wezen dat haar dochter wel kan vermoorden. Maar ook gaat het over schilderijen, filosofen, kunstenaars met wie Natalia de dialoog aangaat.

De therapeut, door Natalia ‘lieve dokter’ genoemd, geeft haar oefeningen mee die al in het begin van het boek resulteren in de potloodtekening van een fier opgeheven mannelijk lid. Naar levend model getekend, zegt Natalia, wat de therapeut betwijfelt, want welke man kan zijn erectie zo lang in stand houden als het duurt om een dergelijk gedetailleerde tekening te maken?

Op dat moment lijkt de therapie misschien wat onorthodox te verlopen, maar niet per se grensoverschrijdend. Zelfs als de therapeut in een poging Natalia te troosten naast haar gaat zitten op de bank waarop ze ligt, haar zachtjes aait en voor haar zingt, kun je dat nog beschouwen als een kleine misstap waaraan de behandelaar misschien zwaarder tilt dan nodig is – er is sprake van een mentor die sluiting van de praktijk en een vervroegd pensioen verhindert.

Machtsstrijd

Maar vanaf het begin is duidelijk dat er een machtsstrijd gaande is. De therapeut, een flink stuk ouder dan Natalia, bepaalt waarover de gesprekken gaan. Maar Natalia neemt een buitenmodel wekker mee en stopt met praten vlak voor het einde van de sessie, zodat haar behandelaar die niet zelf kan beëindigen. En steeds meer neemt zij de therapie over, hoezeer de psycholoog ook blijft denken de touwtjes in handen te hebben, door bijvoorbeeld steeds te benadrukken hoe enthousiast Natalia op de voorgestelde oefeningen reageert, zelfs op een moment dat zij al ver voorbij alle grenzen is gegaan die binnen een therapie zouden moeten gelden (en die de therapeut had moeten bewaken). De psycholoog staakt de behandeling dan niet, want beschouwt het als volkomen onethisch om Natalia in de steek te laten, mindere therapeuten zouden dat hebben gedaan, mensen met minder mensenkennis en zonder voortreffelijk proefschrift op hun naam – zelfoverschatting is deze dokter niet vreemd.

Therapie is een talige bezigheid en daarmee interessant voor een schrijver. Een aantal keer benadrukt de dokter het belang van taal: ‘we werken in taal zoals een wedstrijdzwemmer werkt in water’ of ‘we boeken voortgang met behulp van taal’. Dat klinkt als het programma van Lindstedt zelf.

Is de naamloze ‘lieve dokter’ een man? Dat kun je denken, maar nergens schrijft Lindstedt het met zoveel woorden – zij kan dat omzeilen doordat de ik-verteller spreekt over Natalia, de therapie en de twijfels die de behandeling van Natalia oproept maar verder, passend voor een therapeut, nauwelijks iets over zichzelf loslaat. Als de therapeut bij het zien van Natalia’s tekening spreekt van ‘een forse erectie naar mijn maatstaven’ kunnen die maatstaven die van een man of van een vrouw zijn. Als de therapeut achteloos meldt kleiner te zijn dan Natalia, duidt dat er misschien op dat ze een vrouw is, maar kan hij evengoed een man zijn. Natalia, staat er immers ook, is vrij fors. Noch uit Natalia’s reacties, noch uit wat de therapeut over haar en over de therapie zegt en denkt, valt met zekerheid op te maken wat de sekse van de verteller is.

Het maakt Mijn vriendin Natalia een des te slimmer verhaal over vrouwen, (vrouwelijke) seksualiteit en feminisme.

Beeld De Bezige Bij

Laura Lindstedt: Mijn vriendin Natalia. Uit het Fins vertaald door Sophie Kuiper. De Bezige Bij; 200 pagina’s; €  21,99.

Meer over