Slecht nieuws, zonder wederhoor

In een ranglijstje over de kwaliteit van hbo-opleidingen zette de Volkskrant vorige week de Fontys Hogeschool Journalistiek in Tilburg neer als een slecht scorende onderwijsinstelling....

Ze stond bij een artikel over die gids. Voor dat artikel was gesproken met de samensteller van de gids, die tevens inzage had gehad in de tekst. Wat hij niet ter inzage had gehad, was het ranglijstje van slechte opleidingen dat de redactie had gemaakt.

Een dag later bleek dat dit lijstje niet klopte. De keuzegids had een fout gemaakt bij de beoordeling van Fontys: de waardering uit het beroepsveld was verwisseld met die van een andere journalistenopleiding. In plaats van een hoge waardering uit het beroepsveld, kreeg de Tilburgse opleiding zo, ten onrechte, een lage score. Tweede fout was dat de redactie te ver gaande conclusies uit de beroepengids heeft getrokken, conclusies die volgens de keuzegids feitelijk onjuist zijn. Fontys Journalistiek had niet als een van de allerzwakst beoordeelde opleidingen genoemd mogen worden.

Wat in de krant ontbrak, was een reactie van de genoemde zwakke onderwijsinstellingen, zoals Fontys. Volgens het Stijlboek van de redactie had dat wel gemoeten. ‘Wederhoor is zonder meer geboden in geval van beschuldigingen of negatieve kwalificaties over personen, instellingen of bedrijven, zelfs als tevoren duidelijk is dat een antwoord alleen een ontkenning zal inhouden.’ Die regel is niet nageleefd.

De betrokken verslaggeefster zegt dat zij het druk had die dag. Ze moest in een kort tijdsbestek veel doen. Vooral het door de eindredactie gevraagde lijstje van slechte opleidingen kostte veel tijd, want dat moest ze zelf uitzoeken, uit een honderdtal pagina’s met opleidingen en gegevens.

Ik begrijp dat dit een tijdrovende klus was, maar dat mag geen reden zijn geen wederhoor te plegen. Snelheid van nieuws, mag nooit ten koste gaan van zorgvuldigheid. Waarom de hele publicatie niet een dag uitgesteld? Of als dat niet kon, waarom dan niet afgezien van een lijst van slechte opleidingen? De gids geeft wel een ranglijst van goede opleidingen, maar volgens de samensteller bewust niet van minder goede. Dat zo’n lijst ontbrak, had de redactie te denken moeten geven. Kennelijk is het lastig een betrouwbaar beeld te krijgen van de kwaliteit van minder goed beoordeelde opleidingen en moet je dus voorzichtig zijn met conclusies.

Wederhoor bij Fontys zou aan het licht hebben gebracht dat een deel van de slechte score komt omdat Fontys Journalistiek geen selectie aan de poort toepast en dus veel eerstejaars toelaat.

Een substantieel deel van hen valt gedurende het eerste jaar uit, hetgeen de kwaliteitsscore naar beneden haalt. De paar opleidingen die wel streng selecteren aan de poort, halen hogere uitstroomcijfers, maar dat hoeft dus niets te zeggen over de kwaliteit van het onderwijs of de vraag hoe snel afgestudeerden een baan vinden in het gekozen beroep. Wederhoor had hier essentiële informatie en nuanceringen verschaft.

Het zou goed zijn als de redactie de eigen regels nog eens nakijkt en gaat naleven. Je kunt dit overigens niet alleen bij de verslaggeefster leggen, het had de eindredactie ook moeten opvallen dat wederhoor ontbrak. Maar de eindredacteur van die avond wist niet beter dan dat het negatieve lijstje ook uit de gids kwam. Dat was hem zo door de dagploeg verteld. En het ontbreekt de avondploeg aan de tijd elke verslaggever naar zijn bronnen te vragen, stelt hij.

Dat mag zo zijn, het neemt niet weg dat ook als het lijstje wel uit de gids kwam, er volgens het Stijlboek toch weerwoord gevraagd had moeten worden.

Wederhoor kan natuurlijk niet altijd. Als de Chinese autoriteiten na een mijnramp verklaren dat de directie de veiligheidsregels niet heeft nageleefd, kun je dat melden, met de autoriteiten als bron. Het is onmogelijk de directie zelf om commentaar te vragen.

Maar de stelregel is dat nieuws zoveel mogelijk moet worden geverifieerd. Hoe dichter bij huis, hoe groter de onderzoeksplicht van de redactie, want hoe groter het gevaar dat onnodige, maar soms wel onherstelbare, schade wordt veroorzaakt.

Betekent dit nu dat alles wat de redactie op gezag van derden publiceert, moet worden geverifieerd of van wederhoor moet worden voorzien? Ja, liever wel. Tenzij degene op wiens gezag wordt gepubliceerd, dat aantoonbaar zelf al heeft gedaan. Maar ook dan zou het verstandig zijn bij zware aantijgingen toch ook nog even de telefoon ter hand te nemen. Een reputatie gaat te paard, maar komt te voet.

Thom Meens

Meer over