Sir Georg laat de zweep knallen in 'Der Ring'

De complete versie van Wagners 'Der Ring des Nibelungen' onder de deze maand overleden Georg Solti geldt als een monument in de plaathistorie....

ROLAND DE BEER

IN HET buitenland schijnt het zo ver nog niet te zijn, maar in Nederland hebben veel klassieke platenwinkels een mausoleumpje ingericht voor de dirigent Georg Solti. De in smaakvol purper uitgevoerde bouwwerkjes bestaan uit smalle kartonnen cd-verpakkingen - handzaam genoeg voor de 14 plaatjes waarop de legendarische studio-uitvoeringen zijn vastgelegd die Solti drie tot vier decennia geleden maakte van Wagners operacyclus Der Ring des Nibelungen.

Ze zijn uitgebracht in een 'geremasterde' versie, waarbij de klank onder het motto van De-hissing the Ring ontdaan is van de bandruis die de Decca-producenten in de 1958 periode 1958-1966 nog grijze haren bezorgden.

Verder heeft het overlijden van Solti, die begin september in Frankrijk stierf aan de gevolgen van een hartaanval, in Nederland geen grote herdenkingsstormen losgemaakt. Het Concertgebouworkest herdacht de gastdirigent bij de opening van het seizoen met een sobere hommage op een getypt inlegvel. Het zag er zelfs van af zijn eerste programma-onderdeel - Le chant de Nigamon van Honegger - aan de nagedachtenis van Solti op te dragen.

Dit laatste ging ook moeilijk: Honeggers symfonisch gedicht is geïnspireerd op een romantekst over het doodslied van gescalpeerde indianen. Gelet op de bijnaam die de grote Sir Georg sinds zijn Londense periode heeft achtervolgd ('the screaming skull') zou er wellicht sprake zijn geweest van ongepaste associaties.

In Chicago gaan ze dat anders aanpakken. Solti zou er 25 oktober zijn duizendste optreden met The Chicago Symphony vieren met een all Beethoven-programma. Daniel Barenboim, die Solti zes jaar geleden in Chicago opvolgde als chefdirigent, neemt de leiding over van wat inmiddels is omgedoopt tot een herdenkingsconcert. In Londen, waar Solti lang woonde en waar hij tussen 1961 en 1971 de Royal Opera leidde, krijgen verjaardagsconcerten een herbestemming.

In oktober zal ook het boek verschijnen dat Solti's vijfentachtigste verjaardag had moeten opluisteren: een autobiografie, verteld aan Harvey Sachs. Verder gooit Solti's Londense platenmaatschappij Decca volgende maand de trossen los met de heruitgave van Solti's Ring-opnamen.

Dat deze uitgave in Nederland al te koop is (voor wat de handel een 'concurrend prijsje' noemt: rond 400 gulden), komt door de Ringcyclus die de Nederlandse Opera deze maand is begonnen met Das Rheingold. Decca was zo handig er de verschijningsdatum bij aan te passen. Even handig was overigens de concurrent EMI, die de recente Ring-opnamen van Bernard Haitink opnieuw in omloop heeft gebracht, nu met Nederlandse tekstboekjes (14 cd's voor ongeveer 545 gulden).

Minder handig is de concurrentie die Decca zichzelf aandoet met de gelijktijdige verschijning van Die Walküre, de tweede opera van de Ring, in een nieuwe studio-uitvoering onder leiding van Christoph von Dohnanyi. In 1995 verscheen Dohnanyi's opname met het Cleveland Orchestra van Das Rheingold. Dat leek op een losse flodder, en ook nu Die Walküre is afgeleverd, is het niet duidelijk wanneer de delen drie en vier nog zullen volgen.

Duidelijk is, dat Dohnanyi niet tot de minkukels van de Wagnerinterpretatie mag worden gerekend. Zijn behandeling van het orkestrale detail leidt tot tal van verrassende nevenaccenten. Dohnanyi's tempokeuzes zijn hier en daar discutabel - maar onder die kritiek lijden alle Wagnerdirigenten. En waar Dohnanyi veel werk maakt van de jachtmuziek waarmee het orkest Die Walküre aanheft, produceert hij in de scherp getroubleerde feestmuziek aan het begin van de tweede akte een ongearticuleerde geluidsstorm (ook het over sommige zaken heenspelen is bij Wagner van alle tijden).

Maar zijn uitvoeringen vormen een helder document van de opvattingen die de Wagnerinterpretatie in het post-Bouleztijdperk heeft opgeleverd omtrent dramatische voortgang en motoriek. In dat opzicht komt Dohnanyi dicht in de buurt van Daniel Barenboim, wiens live-uitvoeringen, vastgelegd in Bayreuth, een ongekende theatrale heftigheid hebben, die het gevolg moet zijn geweest van Barenboims nauwe samenwerking met de regisseur Harry Kupfer.

Dohnanyi's Walküre-cast mag onevenwichtig zijn, met een prachtige Wotan (Robert Hale), een redelijke Brünnhilde (Gabriele Schnaut), een niet erg dynamische Sieglinde (Alessandra Marc) en een zwakke Fricka (de veterane Anja Silja). Maar ook de partiële Fehlbesetzung is elke Ring-vertolking eigen.

Een onmiskenbaar voordeel van de nieuwe Dohnanyi-uitgave - het geldt evenzeer voor Barenboims live-versie, en voor de recente studio-opnamen van de Ring onder leiding van Haitink en James Levine - is gelegen in de geluidskwaliteit. De zangstemmen en de orkesten zijn hier veel meer 'aanwezig' dan in de oude Solti-opname.

Solti's Ring was de eerste complete Wagneryclus die in een studio werd opgenomen , en wordt beschouwd als een van de momumenten in de plaathistorie. De eerste vraag die zich voordoet bij de ontruiste Solti-Ring, is de vraag of de de-hissing niet voor een deel ten koste is gegaan van het muzikale perspectief. Maar nemen we de geringere diepte en de smallere akoestische podiumbreedte bij Solti voor lief (het went snel), dan laat het 'legendarische' van deze Ring zich wel degelijk uitleggen.

Solti gaat het werk te lijf in de stijl die het kenmerk zou zijn en blijven van bijna al zijn vertolkerswerk: gretig en fel. Met ontblote boventanden als het ware. Voor het psychologische diepte-effect van de motieven die Wagner in het orkestrale web heeft geweven, had Solti destijds minder aandacht. Maar de manier waarop hij de zweep laat knallen over de voorname strijkers en het matglanzende koper van de Wiener Philharmoniker, blijft indrukwekkend.

'Legendarisch' is vooral de cast, met de grote Birgit Nilsson als Brünnhilde, en een lichtelijk afgetakelde, maar alles op alles zettende Wolfgang Windgassen (sterk attractieve Fehlbesetzung) als Siegfried. Het werk van de bassen Hans Hotter en Gustav Neidlinger (Wotan en Alberich) is onvergelijkelijk, en verwijst in dictie en stembeheersing naar een onderdeel van het Bayreuth-verleden dat wel eens nieuw leven zou mogen worden ingeblazen.

Wagner, Der Ring des Nibelungen o.l.v. Georg Solti. Decca 28945 55552. Wagner, Die Walküre o.l.v. Christoph von Dohnanyi. Decca 28944 03712.

Meer over