Kunstwerk van de weekbeeldende kunst

Sigalit Landau laat een paar schoenen uit Israël langzaam door het ijs zakken in Gdansk

Wekelijks bespreken we een kunstwerk dat nú om aandacht vraagt. Deze week: Salted Lake van Sigalit Landau.

Sarah van Binsbergen
Between Worlds van Sigalit Landau in het Joods Museum in Amsterdam.  Beeld Natascha Libbert
Between Worlds van Sigalit Landau in het Joods Museum in Amsterdam.Beeld Natascha Libbert

Een paar lege schoenen roept vanzelf de vraag op: waar is de drager? Soms denk je die er vanzelf bij, zoals bij de werkschoenen die Vincent van Gogh schilderde. Ze zijn zo afgedragen en doorleefd, dat je er vanzelf ruwe werkhanden en een met modder bespatte broek bij denkt, van de kunstenaar zelf misschien, of van iemand anders.

In de video Salted Lake staan twee lege schoenen die verdacht veel lijken op de schoenen van Van Gogh, op het ijs van een meer. Ze lijken op het eerste gezicht, net zoals het water waarop ze staan, bevroren. Kijk maar, dezelfde kristalachtige substantie. Pas als je een tijdje naar de video kijkt, zie je dat de schoenen langzaam door de dikke ijslaag heen zakken, wat vreemd zou zijn als ze ook bevroren zouden zijn. Hier is iets anders aan de hand: de kristallaag rond deze schoenen is geen ijs, maar zout. Waar is de drager, en waarom heeft hij of zij deze schoenen hier achter gelaten?

Between Worlds heet de tentoonstelling van de Israëlische kunstenaar Sigalit Landau in het Joods Museum in Amsterdam. Een mooi gekozen titel, want Landau verbindt in haar werk twee werelden: die boven water en die onder water. Haar sculpturen komen tot stand doordat ze alledaagse voorwerpen, zoals kledingstukken, schoenen of visnetten, onderdompelt in het extreem zoute water van de Dode Zee. Dat dompelen gebeurt niet eventjes, maar soms wel maandenlang. Wat er boven water stralend wit, sprookjesachtig en sereen uitziet, is in feite het resultaat van een intensief werkproces. Landau staat voor dag en dauw op om in het hete water van de Dode Zee haar kunstwerken te installeren. Met behulp van metalen stellages en gewichten worden de vormen onder water gehouden. Ook de zee doet een deel van het werk. Het zoute water omhult de voorwerpen met een dikke, glinsterende korst.

Vincent van Gogh, Schoenen (1886)  Beeld Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)
Vincent van Gogh, Schoenen (1886)Beeld Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting)

De video Salted Lake is ook op een andere manier een ontmoeting tussen twee werelden. Landau heeft de schoenen in Israël in de Dode Zee gekristalliseerd, en daarna op het ijs in een meer in de Poolse stad Gdańsk gezet.

Wat hebben deze totaal verschillende plekken gemeen? Het eerste waar ik aan denk is de Holocaust. Drie miljoen Poolse Joden werden tijdens de Tweede Wereldoorlog vermoord. Van de overlevenden emigreerde een groot gedeelte na de oorlog naar de nieuwe staat Israël.

Een van de dingen die je tegenkomt wanneer je het voormalige concentratiekamp Auschwitz bezoekt, is een enorme hoop met gedragen schoenen. Schoenen zijn vaak de enige materiele sporen die herinneren aan de mensen die in de kampen massaal zijn vermoord. Ik herinner me dat ik die berg zag en mijn keel voelde dichtknijpen. De aanwezigheid van dat schoeisel maakte de afwezigheid van de dragers voelbaar.

Nog steeds staan daar die twee zoutschoenen van Sigalit Landau, zichzelf door het ijs te vreten. In de elf minuten dat de video duurt, is een hele dag verstreken, van zonsopgang tot nu. De zon is inmiddels onder gegaan, het wordt bijna donker en dan, heel plotseling, verdwijnen de schoenen met een plons in het water. Ze laten alleen twee zwarte gaten in het ijs achter.

Sigalit Landau Beeld
Sigalit Landau

Wie: Sigalit Landau (53)

Titel: Salted Lake

Wat: Video, 11 minuten

Jaar: 2011

Te zien: In de tentoonstelling Sigalit Landau – Between Worlds, Joods Museum Amsterdam, zodra dat weer kan, t/m 27/3.

Meer over